Yazar arşivleri: Lider Sinav

Türkiye’de üreyen ördek türlerinin dağılımı

Şekil 1. Türkiye’de yaz konuğu olan çıkrıkçın (belirgin beyaz kaşlı kuş erkek, © İbrahim Öztürk).

Türkiye her yıl binlerce su kuşunun kışladığı sulak alanların bulunduğu bir ülkedir. Öyle ki, İç Anadolu bölgesinde bulunan Hirfanlı Barajı’nda 300 binden fazla su kuşunun kışladığı yıllar olmuştur. Akdeniz Bölgesi’nde ise Akyatan Lagünü yüksek sayıda su kuşunun kışlamak için bulunduğu alanlardan birine örnektir (DKMP, 2018). Eğirdir Gölü ise hemen her yıl yüksek sayıda su kuşunun sayıldığı göller bölgesindeki önemli bir su kuşu kışlama alanıdır (Sözüer, Ö., 2013). Bu alanların dışında Türkiye’deki tüm bölgelerde küçük ya da büyük boyutlu, yapay ya da doğal olan sulak alanlarda su kuşları kışlamak için bulunmaktadır. Kış aylarında su yüzeyini kaplayan buz, kuşların beslenmesine engel oluştursa da Türkiye’deki bir çok alanda kuşların kışı geçirebileceği uygun habitatlar bulunur.

Şekil 2. Pasbaş patka (erkek kuş, © Cenk Polat).

Ancak, bu alanlarda üreme döneminde çok daha az sayıda su kuşu bulunur. Bunun nedeni, kışlamak için uygun olan alanların üreme döneminde üreme faaliyetlerini gerçekleştirmek için uygun koşulları ya hiç ya da az sayıda çift için sağlıyor olmasıdır. Bu durumda, yavru yetiştirmek için çiftlerin ihtiyaç duyduğu kuytu alanlar, üreyen popülasyon büyüklüğünü belirleyici çevresel bir etken olur. Üreyen ördek türlerine ait kayıtların yıl genelinde alındığı konumlar Şekil 3’de gösterilmektedir.

Şekil 3. Üreyen ördek türlerine ait kayıtların yıl genelinde alındığı lokasyonlar gösterilmektedir (harita yeni sekmede tam boyutu ile görüntülenebilir).

Çok sayıda tür sazlıklarda veya adalarda karadan ulaşımın zor olduğu habitatın korunaklı bölümlerinde ürer. Ancak, bu tip uygun yuva yeri bulunduran alanların sayısı ülkemizde hızla azalmaktadır. Son 50 yıl içerisinde ülkemizde kaybedilen sulak alan boyutu 3 Van Gölü büyüklüğündedir (1,3 milyon hektar) (WWF-Türkiye, 2018). Bu süreçte, su kuşları için uygun üreme alanı olan bir çok habitat ya tamamen kayboldu veya üreyen kuş türleri için gerekli olan özellikleri kaybetti. Buna bağlı olarak da yaz ördeği (Marmaronetta angustirostris) ile kadife ördeğin (Melanitta fusca) 2014 yılından sonra ülkemizde üreme kaydı alınmamıştır (Boyla ve ark., 2019). Habitat kaybına bir örnek olarak, geçmişte önemli kuş alanı olarak tanımlanan ancak günümüzde tamamı kurumuş olan Eşmekaya Sazlığı ve büyük bölümü kaybolmuş olan Hotamış Sazlığı verilebilir (Magnin, G. ve Yarar, M.,1997). Sulak alanların kurutulup tarım alanına dönüştürülmesi, alanları besleyen su kaynaklarının yatağının değiştirilip tarımda sulama için kullanılması bu habitatları kaybetmemize neden olmuştur.

Şekil 4. Yeşilbaş çifti (çok renkli olan erkek, © İbrahim Öztürk).

Ülkemizde üreyen 15 ördek türünden (Anatinae alt ailesi üyeleri) biri olan angıt (Tadorna ferruginea) ve yeşilbaş (Anas platyrhynchos) gibi üreme dönemi dağılımı geniş olan türlerin dışında farklı türlerin de ürediği az sayıda sulak alanımız var. Atlas kareleri temel alınarak üreyen ördek sayılarının bölgelere göre nasıl dağıldığı Şekil 5’de gösterilmiştir.

Şekil 5. Atlas karelerinde üreyen ördek türü sayıları (harita yeni sekmede tam boyutu ile görüntülenebilir).

Üreme döneminde geniş dağılımları olan yeşilbaş ve angıtın dışında 13 ördek türünün özel habitat gereksinimleri olduğu söylenebilir (Tablo 1). Buna rağmen yavru ördeklerin böceklere ve diğer omurgasız canlılara ihtiyaç duyduğu düşünüldüğünde habitat tercihleri örtüşen türler vardır. Üreyen tür sayısı yüksek olan Atlas kareleri incelendiğinde su altında kalmış içsel alanlar ve su varlıklarındaki ya da yakınındaki değişkenliği yüksek habitatlar dikkat çekmektedir. Bu duruma örnek olarak Sultan Sazlığı verilebilir. Bu alanda, tatlı, tuzlu, hafif tuzlu göl ve geniş bataklık ekosistemi bulunur. Ancak, son yıllarda ekosistem özelliklerini önemli ölçüde kaybetmiştir. Buna rağmen alanda ürediği düşünülen ördek türü sayısı yüksektir (Şekil 5).

Tablo 1.  Türkiye Üreyen Kuş Atlası raporuna göre ürediği düşünülen ördek türleri.

Bilimsel Adı Türkçe Adı Ürediği Düşünülen Atlas Karesi Sayısı Rapordaki Üreme Kodu Sayısı
Tadorna ferruginea Angıt 177 8
Anas platyrhynchos Yeşilbaş 150 11
Anas querquedula Çıkrıkçın 35 8
Aythya ferina Elmabaş Patka 32 6
Aythya nyroca Pasbaş Patka 27 4
Anas strepera Boz Ördek 20 3
Tadorna tadorna Suna 19 7
Netta rufina Macar Ördeği 19 6
Oxyura leucocephala Dikkuyruk 14 4
Anas clypeata Kaşıkgaga 14 5
Anas crecca Çamurcun 13 5
Aythya fuligula Tepeli Patka 8 4
Melanitta fusca Kadife Ördek 6 (2014 yılı ve öncesi) 1
Anas acuta Kılkuyruk 6 2
Marmaronetta angustirostris Yaz Ördeği 1 (2014 yılı ve öncesi) 1

Şekil 6. Dikkuyruk (erkek kuş, © Cenk Polat).

Kuş gözlemciler için ördek türlerinin üreme durumlarının tespitindeki zorluklar

Türlerin üreyen popülasyonlarının büyüklüğü tahmin edilirken geç kış ziyaretçileri ve alandaki erkenci üreyen çiftlerin eş zamanlı varlığı işi zorlaştırır. Yanı sıra yaz aylarında üremeyen ancak alanda bulunan kuşlar da olabilir. Bunlar, üreme erginliğine ulaşmamış bir yaşındaki gençler, bazı yaralı kuşlar veya üreme alanlarına dönemeyecek durumda olan kuşlardır. Bu kuşların üremesi ara sıra görülür. Bu duruma örnek bir kayıt 1500 elmabaş patkanın bir arada görüldüğü (Aythya ferina) Doğu Anadolu’daki Atlas arazi çalışmalarında alınmış olabilir. Gözlemciler bu grubun üremek için alanda bulunmadığı belirtmişlerse de en düşük üreme kodu ile kayıt girmişlerdir (bkz: https://ebird.org/checklist/S38441797). Yanı sıra gözlemcilerin alanda bulunuş süresi ve ördek türlerinin üreme durumlarını tespit etmek için verdikleri çaba da alınan kayıtların özelliğini belirleyici bir durumdur.

Şekil 7. Macar ördeği çifti (çok renkli olan erkek, © Cenk Polat)

Sonuç

Doğrulanmış üreme kodlarına duyulan ihtiyaç türlerin popülasyon eğilimlerinin belgelenmesinde zorluklara neden olmaktadır.  Bunun nedeni, yıldan yıla üreme başarısında görülen değişimlerin popülasyon büyüklüğünde görülen değişimlerden daha yüksek oranda olamasıdır. Üreme birkaç nedenden dolayı başarısız olabilir. Kuluçkalar genellikle yırtıcılar veya su seviyesindeki değişiklikler nedeniyle, yeni gençlerin çoğu ise kısa bir süre sonra kaybolur. Ördek aileleri genellikle tespit edilmelerinin zor olduğu bitki örtüsünde korunmaya devam ederler. Yanı sıra, özellikle tepeli patkada görülen ailelerin bir arada bulunması, macar ördeği dişilerin yumurtalarını aynı veya diğer türlerin yuvalarına bıraktığı kuluçka parazitliği gibi durumlar nedeniyle ortaya çıkan karma aileler izleme çabalarını daha da karmaşıklaştırmaktadır. Bu gibi durumlar nedeniyle üreyen popülasyon büyüklüğünün tahmini için Finlandiya’da yapılan üreme dönemi başlangıcında üreyen çiftlerinin sistematik sayımı, nüfus eğilimlerinin doğruluğunu artırabilir.

Şekil 8. Angıt çifti ve yavruları (© Çağlar Güngör)

Not: Bu yazı İsviçre Ornitoloji Enstitüsü’nün internet adresindeki yazıdan çevrilerek uyarlanmıştır.

Yazar: Lider Sinav

Kaynalar

Boyla, K. A., Sinav, L., & Dizdaroğlu, D. E. (2019). Türkiye Üreyen Kuş Atlası. WWF-Türkiye, Doğal Hayatı Koruma Vakfı, İstanbul.

Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (DKMP), Kış Ortası Su Kuşu Sayımları, 2018

Knaus, P., S. Antoniazza, S. Wechsler, J. Guélat, M. Kéry, N. Strebel & T. Sattler (2018): Swiss Breeding Bird Atlas 2013–2016. Distribution and population trends of birds in Switzerland and Liechtenstein. Swiss Ornithological Institute, Sempach.

Magnin, G., & Yarar, M. (1997). Important bird areas in Turkey.

Sözüer, Ö., Yılmaz, T., Berberoğlu, E., Aktay, L., Kızılkaya, E., 2014. Göller Bölgesi Kış Ortası Su Kuşu Sayımı 2013 Sonuç Raporu, T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü VI. Bölge Müdürlüğü, Burdur, Türkiye.

WWF-Türkiye (2018), https://www.wwf.org.tr/basin_bultenleri/basin_bultenleri/8420/iklimdegikligisulakalanlar

 

 

Saz delicesinin ilginç yuvalama habitatı!

Kuş görmek için araziye giden gözlemciler ne yapıyorlar dersiniz? Tabii ki kuşların dedikodusunu yapıyorlar!

Mücbir sebebin Türkiye’de henüz görülmediği günlerde Kuzey Cem Kulaçoğlu’nun daveti üzerine Mogan Gölü’nde kuş gözlemi yapmak üzere sabah erken saatte Kaan Özgencil ile ODTÜ (Orta Doğu Teknik Üniversitesi) A1 kapısında buluştuk. Sonrasında Kuzey Cem ile buluştuk ve doğruca gözleme başladığımız Mogan Gölü-Sel Kapanı’na gittik. eBird telefon uygulamasını açtık; suçulluğu, bataklık çintesi, saz delicesi, kızıl şahin, yeşilbaş, çamurcun, dikkuyruk gibi bir kaç tür ile ilk kayıtlarımızı tuttuk. Tüm gün boyunca 55 tür gördük, sohbet ettik ve tabii ki kuşları konuştuk.

Konudan konuya geçerken Kaan’ın dikkuyruk projesi sırasında arazide yaşadığı bir olaya sıra gelmiş olacak ki Kaan bir arazi çalışmasında önünden havalanan dişi saz delicesinden (Circus aeruginosus) bahsetti.

Şekil 1. Mogan Gölü (© Lider Sinav)

Ve diyalog şu şekilde sürdü:

K.Ö – Ben bizim dikkuyruk projesinin arazi çalışmalarından birinde buğday tarlasında yürürken dişi bir saz delicesi havalandı önümden. Yuvası varmış tarlada!

L.S –  Nasıl yani! Sen ciddi misin?

K.Ö – Evet baya baya koca dişi havalandı gitti. Yumurtaları vardı yuvada.

L.S – Sen galiba, Türkiye’de ekin içinde yuvalayan saz delicesine ait ilk kaydı aldın. Farkında mısın?

K.Ö – Vauv. İyiymiş…

L.S – Yuvanın fotoğrafı varsa yollar mısın?

Konuşma sürdü gitti. Bu kaydı kuş gözlemciler ile paylaşarak türün tanınmasına katkı vermek istedik!

Şekil 2. Saz delicesi (dişi kuş) (© İbrahim Öztürk).

Şekil 3. Saz delicesi (erkek kuş) (© İbrahim Öztürk).

Saz delicesinin habitatı ve popülasyonu

Orta boy yırtıcı kuş türü olan saz delicesi, acı ya da tatlı suda gelişen bataklık bitkilerinin geniş alanlar kapladığı habitatların yanı sıra tarım alanları gibi geniş açık arazide de bulunur (BirdLife International., 2019). Sulak alanların kurutulması, doğrudan müdahale ve kirlilik türün Avrupa popülasyonunda 1960-80 yılları arasında çarpıcı bir küçülmeye neden oldu. Ancak, son yirmi yılda popülasyon büyüklüğünde fark edilir bir artış var. Tarım alanlarında görülen birçok kuş türünün aksine, saz delicesinin durumunda yoğun tarım yapılan araziler bulunan bölgelerde dahi iyileşme kaydedildi. Tarım için oluşturulan sulama göletlerine yerleşen çiftler türün popülasyon büyüklüğündeki iyileşmeyi sağladı (Cardador ve ark., 2011).

Türün Türkiye’deki durumu

Saz delicesi hakkında Türkiye’de az sayıda çalışma yapılmış olmakla birlikte üniversiteler bünyesinde çalışma gruplarının araştırmaları devam ediyor (Hakan Karaardıç, bireysel görüşme). Kuş Atlası çalışmasında ise Türkiye’de üreyen çift sayısı 1804 olarak hesaplandı (Boyla ve ark., 2019). Üreme döneminde (15Mart-15Temmuz) türün Türkiye’de kaydedildiği habitatlar incelediğinde; 2014-2019 yıllarında eBird’e girilen kayıtların 99’u sulak alanlardan, 90’ı sulanan sürülebilir araziden, 88’i iç su bataklıklarından, 78’i sulanmayan sürülebilir araziden ve 44’ü ise karışık tarım yapılan araziden girilmiş kayıtlardır. Kuş gözlemcilerin kayıtlarından da anlaşıldığı üzere bu türün üreme döneminde bulunduğu habitatlar arasında tarım alanları da yer alıyor.

Saz delicesinin ekin tarlasındaki yuva kaydı

Avrupa’da türün buğday ve arpa tarlalarında yuva kurduğu bilinmektedir. Ancak, Türkiye’de saz delicesinin ekin içinde yuva kurduğunu gösteren bir kayıt olmadığı düşünülmekteydi. Bu türün buğday tarlası içindeki yuva kaydı, Kaan Özgencil’in 01.09.2018-2019 tarihleri arasında yürütücülüğünü yaptığı “Searching for White-headed Duck (Oxyura leucocephala) Breeding and Wintering Grounds in Central Anatolia and Monitoring of Its Populations” projenin arazi çalışmaları sırasında İç Anadolu’da alındı (Şekil 4).

Şekil 4. Saz delicesinin buğday tarlasındaki yuvası (© Kaan Özgencil).

Sonuç

Yoğun tarım uygulamalarının son 60 yıldan uzun bir sürede biyolojik çeşitliliğin azalmasında rol aldığı, tarım alanlarında üreyen bazı kuş türlerinin popülasyonlarında ise küçülmeye neden olduğu bilinmektedir (Cardador ve ark., 2011). Türkiye’de ise sulak habitatlardaki bitki örtüsü içinde yuvaladığı bilinen saz delicesinin yoğun hayvancılık ve tarım uygulamaları, sulak alanların kurutulması, sazların yakılması ve tarım alanlarının genişlemesi gibi nedenlerle değişimlere uyum sağlayarak ekin içinde yuvalamaya başladığı söylenebilir (Kirwan ve ark., 2010). Ancak, türün yeni habitat tiplerine gösterdiği bu zorunlu uyum beraberinde bilinmezleri de getirmiştir. Buna bağlı olarak da besin piramidinde üst seviyede yer alan yırtıcı kuşlardan biri olan saz delicesinin popülasyonunda gelecek yıllarda görülecek olan değişimlerin araştırılmasında yuvaladığı habitatların bilinmesi gerekecektir. Öyle ki, İç Anadolu’da mayıs ayında alınan bu kayıt göz önünde bulundurduğunda türü tehdit edebilecek bir durum dikkat çekmektedir.  Saz delicesi 38 gün boyunca kuluçkaya yatar.  Yavrular 35-40 gün sonra yuvadan ayrılırlar ve bu tarihten 2 hafta sonra uçmaya başlarlar. Bu durumda ekin içinde yuvalayan bir çiftin üreme başarısı hasattan etkilenebilir. Hasat zamanı yuvadan haberi olmayan bir üretici farkında olmadığı için yuvanın zarar görmesine neden olabilir. Bu durum dikkate alındığında sulak alanların yakınındaki tarlalarda ya da üreme döneminde saz delicesi görülen tarım alanlarında türün yuvası olabileceği göz önünde bulundurularak koruma çalışmaları yapılmalıdır.

Şekil 5. Yeni kuşaklar doğanın insandan korunması gereken bir Dünya’da yaşıyor (© Umut Tank).

Not: Saz delicesinin arpa, buğday gibi ekin bulanan tarım alanlarındaki yuvalama kaydı, Türkiye’de farklı araştırmacılar tarafından da alınmış olabilir. Bu yazının amacı, türün bilenen yuva habitatları arasında tarım alanlarının da bulunduğuna dikkat çekmektir!

Yazar: Lider Sinav

Kaynaklar:

BirdLife International 2019. Circus aeruginosus (amended version of 2016 assessment). The IUCN Red List of Threatened Species 2019: e.T22695344A155490248. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22695344A155490248.en. Downloaded on 22 April 2020.

Boyla, K. A., Sinav, L., & Dizdaroğlu, D. E. (2019). Türkiye Üreyen Kuş Atlası. WWF-Türkiye, Doğal Hayatı Koruma Vakfı, İstanbul.

Cardador, L., Carrete, M., & Mañosa, S. (2011). Can intensive agricultural landscapes favour some raptor species? The Marsh harrier in north‐eastern Spain. Animal Conservation14(4), 382-390.

Kirwan, G., Demirci, B., Welch, H., Boyla, K., Özen, M., Castell, P., & Marlow, T. (2010). The birds of Turkey. Bloomsbury Publishing.

İkinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası tamamlanmak üzere!

İkinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası’nın (EBBA2) Aralık 2020’de kitap olarak yayımlanması planlanıyor. Kitap yayımlandıktan daha sonra projenin çıktıları çevrim içi olarak da sunulacaktır. Yaklaşık 120 bin saha çalışanının yardımıyla, muhtemelen Avrupa’daki en büyük vatandaş bilimi projesi olarak tüm bölgenin % 96’sını kapsamaktadır. Avrupa’daki yerli ve yabancı 596 kuş türünün üreme dönemi dağılımı ve bollukları hakkında güncel bilgiler sağlayacaktır. Birinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası için 1980’lerde toplanan veriler ile karşılaştırıldığında, Avrupa’da üreyen kuşların dağılımlarında belirgin değişiklikler görülmektedir. İkinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası projesinin verileri ve çıktıları, değişimlerin itici güçlerinin anlaşılması için gelecekte yapılacak olan araştırmalarda, doğanın korunmasında ve gerekli politikaların belirlenmesinde temel olacaktır.

Avrupa Kuş Sayım Komitesi (EBCC) on yıl önce yeni bir üreyen kuş atlası organize etme kararı aldı

Avrupa’daki ornitologların ilk kolektif çalışması olan Birinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası’nın çıktıları araştırmalarda ve doğanın korunmasında yaygın olarak kullanılmıştır (Herrando ve ark., 2019). Yayımlandığı 1997 yılından bu yana, Avrupa’nın arazi örtüsü ve iklimindeki değişimler kuşların dağılımını ve bolluğunu etkilemiştir. Bu durum, Avrupa Kuş Sayım Komitesi’nin (EBCC, www.ebcc.info) 2010 yılında İspanya, Caceres’te düzenlediği konferansta ikinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası’nı (EBBA2) organize etme kararını almasındaki gerekçelerden biridir. Avrupa Kuş Sayım Komitesi (EBCC) çok geçmeden iletişim ağını şimdiye kadar kıta ölçeğinde yapılmış en büyük vatandaş bilimi projesi olarak düşünülmesi gereken bu proje için planlamaya ve seferber etmeye başlamıştır. Avrupa Kuş Sayım Komitesi (EBCC) koordinasyon rolünü yeni Atlas yönetim kuruluna devretti ve gündelik çalışmalar, İsviçre Ornitoloji Enstitüsü (SOI, www.vogelwarte.ch), Katalan Ornitoloji Enstitüsü (ICO, www.ornitologia.org/ca/) ve Çek Ornitoloji Derneği (CSO, www.birdlife.cz) uzmanlarından oluşan koordinasyon ekibine devredilmiştir. Projeye başka birçok kişi ve kuruluş da katkıda bulunmuştur (www.ebba2.info).

Binlerce saha çalışanı 2013-2017 yılları arasında Avrupa genelinde veri topladı

Bu proje, geniş mekansal ölçeği ve ülkelerin yaklaşımlarındaki çeşitlilik nedeniyle zorlayıcıydı. İkinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası (EBBA2), Rusya ve Kazakistan’ın Avrupa bölümünü, tüm Türkiye’yi, Kıbrıs’ı, Atlantik ve Kuzey Kutbu Okyanusu ile Akdeniz’deki takımadalar dahil olmak üzere tüm Avrupa’yı kapsamaktadır. Ulusal koordinatörler ağına danışarak, standart olsa da basit bir metodoloji geliştirilmiştir (Herrando ve ark., 2013). Saha çalışanları, ulusal koordinatörlerin rehberliğinde, 50×50 km’lik karelerden oluşan bir ızgarada türlerin varlıkları ve üreme durumları hakkında veri toplamıştır. Toplam alanın %96’sını oluşturan 5110 adet 50×50 km’lik kare incelenmiştir. Yetkin ornitologlar (kuş bilimci) ve kuş gözlemcileri tarafından yer, tarih ve üreme durumu (atlas üreme kodu) hakkında bilgiler de dahil olmak üzere üreyen kuşlara yönelik yapılan her kuş gözlemi yararlı olmuş ve sonuçlara katkıda bulunmuştur. Ayrıca saha çalışanları, belirli bir zaman diliminde gözlemlenen türlerin tam listesini oluşturmak amacıyla daha sistematik araştırmalar da gerçekleştirmiştir. Yaklaşık 120 bin saha çalışanı türlerin varlıkları ve atlas üreme kodları ile ilgili verilere katkıda bulunurken, 35 bin kadarı sistematik süreli tür araştırması yapmıştır. Çevrim içi veri tabanları aracılığıyla toplanan veriler de yararlı olmuştur (bkz. www.eurobirdportal.org).

Şekil 1. Sırbistan ve Bosna-Hersek gibi bazı ülkelerde yöntem uygulamalarının yapıldığı alan eğitimleri genellikle EBCC uzmanlarının aktif katılımıyla düzenlenmiştir (© Petr Voříšek ve Verena Keller).

Şekil 2. Sırbistan ve Bosna-Hersek gibi bazı ülkelerde yöntem uygulamalarının yapıldığı alan eğitimleri genellikle EBCC uzmanlarının aktif katılımıyla düzenlenmiştir (© Petr Voříšek ve Verena Keller).

Çevrim içi araçlar, ulusal veri kümelerinin toplanmasına ve kontrol edilmesine yardımcı oldu

Veri tabanındaki son veri setinde 5110 adet 50×50 km’lik kareden yaklaşık 600 türe ait 500 bin veriden oluşan 48 ulusal veri kümesinin toplanması sadece çok sayıda kayıttan dolayı bir zorluk teşkil etmemektedir. Örneğin, iki veya daha fazla ülkenin sınırı boyunca yer alan karelerden elde edilen bilgiler, nihai bolluk değerlerinin ayarlanmasını gerektirmiştir. Ayrıca, genel olarak veri kalitesini kontrol etmek veya tür listelerini standartlaştırmak karmaşık bir iştir. Bu zor iş, ICO’da (Katalan Ornitoloji Enstitüsü) geliştirilen ve koordinasyon ekibinin verileri çevrim içi bir şekilde ulusal koordinatörler ve tür uzmanlarıyla paylaşmasına izin veren çevrim içi araçlar sayesinde daha kolay olmuştur.

Şekil 3. EBBA2’nin kapsamı: EBBA2 alanının büyük çoğunluğu saha çalışması kapsamındadır. Kapsanmayan veya yetersiz kapsanan 50×50 km’lik kareler genellikle uzak bölgelerdeki veya başka nedenlerle erişimin zor olduğu alanlardaki karelerdir.

İletişimimiz e-postalar, internet sitesi, sosyal medya, toplantılar ve çalıştaylar aracılığıyla sürdürüldü

Böylesine karmaşık bir projede iletişim halinde olmak başarının anahtarıdır. EBBA2 koordinasyon ekibi en başından beri e-posta yoluyla ulusal koordinatörleri bilgilendirmek için elinden geleni yapmıştır. Özel bir internet sitesi olan www.ebba2.info 2014 yılında kurulmuştur. Aynı zamanda daha geniş kitlelerin Facebook ve Twitter üzerinden de bilgilendirilmesine başlanmıştır. Ulusal koordinatörler ile koordinasyon ekibi arasındaki çok sayıda ikili temas, yöntem, verinin toplanması ve dağıtımı ile ilgili sorunların çözülmesine yardımcı olmuştur. Her ne kadar çevrim içi iletişim yararlıysa da yüz yüze temasa gerek duyulmuştur.

Şekil 4. Çalıştaylar ve toplantılar sadece EBCC konferanslarında değil, aynı zamanda gerçek veriler üzerinde birlikte çalıştığımız özel toplantılar olarak düzenlenmiştir. Bu, MAVA Vakfı tarafından desteklenen, Aralık 2019’da Hırvatistan’da düzenlenen son atölye çalışmasından bir karedir (© Petr Voříšek).

Saha çalışması bazı alanlarda zorluydu, ancak EBBA2 kapsamı başlangıçtaki beklentileri aştı

Avrupa’da altyapısı (örnek: yollar) daha az gelişmiş ve erişimin zor olduğu alanlar vardır. Kara mayınları veya devam eden çatışmalar, diğer alanları ziyaret etmeyi imkansız hale getirir veya en azından saha çalışmasını beklenenden daha zor hale getirir. Birçok zorlu koşula rağmen, ulusal koordinatörlerin ve saha çalışanlarının muazzam çabaları sayesinde,  50×50 km karelik alanların sadece % 4’ü hiç ziyaret edilmeden kalmıştır. Bazı alanlardaki açıkça görülen boşluklar ve düşük kapsama yoğunluğu sonuçlar yorumlanırken dikkate alınmalıdır.

Şekil 5. Belarus’taki ulaşılması zor sulak alanlarla kaplı geniş arazi (© Petr Voříšek).

EBBA2’yi dış  finansmanlar olmadan gerçekleştiremezdik. Büyük bağışlar ve birçok küçük bağış atlasın gerçekleşmesine yardımcı oldu

Kuş atlaslarındaki saha çalışmaları genellikle gönüllü kuş gözlemcilerinin çabalarına dayanmasına rağmen, atlas çalışması tamamen ücretsiz değildir ve finansmana ihtiyaç duymaktadır. Birçok ulusal atlas, para toplayabilmiş ve EBBA2 koordinasyon ekibinden daha fazla yardıma ihtiyaç duymamıştır. Diğer ülkelerde ise fon kaynakları ya çok sınırlıydı ya da hiç yoktu. Özellikle EBBA2’nin Avrupa’nın doğu ve güney bölgelerinde gerçekleştirilmesine önemli ölçüde yardımcı olan MAVA Vakfı’ndan destek almaktan mutluluk duyulmuştur. Diğer bağışçılar da yardımcı olmuştur. Kitapta ve EEBA2’nin internet sitesinde tüm isimler taktim edilecektir. Birçok bağışçı da tür sponsorluğu programı ile katkıda bulunmuştur. 100 bin Euro’dan fazla para toplayan proje halen devam etmektedir ve herkes yardım etmeye teşvik edilmektedir. Resimlerinin satışından elde ettikleri gelirleri paylaşan sanatçılar sayesinde daha fazla fon elde edilmiştir (https://www.ebba2.info/support-ebba2-2/illustrations-for-ebba2/). Arazi çalışmaları, veri toplama ve metinlerin yazımı tamamlanmıştır. Ancak, kitabın mümkün olduğunca çok okuyucu tarafından erişilebilir hale getirilmesi için finansman gerekecektir. Sonuçları çevrim içi olarak sunmak için daha fazla kapasiteye ihtiyaç duyulmaktadır.

Avrupa’da üreyen 596 tür tespit edili

Atlas, 2013-2017 yılları arasında EBBA2 bölgesinde 539 yerli kuş türünün ürediğini ortaya çıkarmıştır. Bazı türler yaygındır ve neredeyse tüm 50×50 km’lik karelerde bulunurlar. Avrupa’da sadece sınırlı sayıda alanda bulunan diğer türlere ise az sayıda karede rastlanır. Türlerin % 50’sinden fazlası, incelenen tüm karelerin % 10’undan daha azında tespit edilmiştir. Ayrıca, Avrupa’da yerli olmayan 57 türün üremesi de EBBA2’de belgelenmiştir.

Şekil 6. Avrupa’da 50×50 km’lik kareler temel alınarak oluşturulan Çulhakuşunun (Remiz pendulinus) bolluk haritasının örneği.

Şekil 7. Avrupa genelinde 50×50 km’lik karelerde bulunan yabancı türlerin sayılarını gösteren harita.

İlk kez, model sonuçlarının haritaları türlerin bulunma olasılıklarını kıta genelinde göstermektedir

Avrupa’da ilk kez, EBBA2’nin sistematik süreli çalışma verileri kullanılarak 10×10 km’lik kareler ölçeğinde dağılımı modellenmiş olan üreyen kuşların haritaları üretilmiştir. Mevcut veriler 224 tür için güvenilir haritaların üretilmesini sağlamıştır. Modellerin haritaları, özellikle bilinen ve yaygın türlerin çekirdek popülasyonlarının bulunduğu alanları gösterdiği için katma değer sağlar.

Şekil 8. Çulhakuşunun (Remiz pendulinus) 10×10 km’lik karelerde bulunma olasılığını gösteren model haritası.

İkinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası (EBBA2) ile Birinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası (EBBA1) arasındaki karşılaştırma Avrupa’da üreyen kuşların dağılımındaki değişiklikleri göstermektedir

Karşılaştırma yapmak mümkün olduğunda EBBA2 de değişim haritaları sunacaktır. EBBA1 ve EBBA2’de üretilen haritalar bu iki proje arasındaki dönemde meydana gelen tür dağılımlarında ki değişimi göstermektedir. Sadece her iki atlasta yeterli şekilde kapsanan alanlar karşılaştırılabilir. Bununla birlikte, haritalar son 30 yıl içinde Avrupa Avifaunası’ndaki değişiklikler hakkında mükemmel bir fikir vermektedir. Dağılımlarını çeşitli yönlerde değiştiren türler olmasına rağmen, kuzey yönünde bir genişlemenin sıklıkla tespit edilen bir eğilim olduğu görülmektedir. EBBA2 çıktılarında Avrupa’daki pek çok yerli olmayan türün sayısındaki artış da tespit edildi. Desenlerin ve türlerin dağılımındaki değişikliklerin genel sonuçlarının bulunduğu bir kitabın yanı sıra bilimsel bir makalenin de yayımlanması planlanmaktadır.

Şekil 9. Çulhakuşunun (Remiz pendulinus) EBBA1 ve EBBA2 arasındaki dönemde dağılımındaki değişikliklerin haritası. Turuncu kareler – türün dağılımındaki kayıplar, mavi kareler – türün görüldüğü yeni alanlar, gri kareler – türün dağılımında değişiklik olmayan alanlardır. Renklerin yoğunluğu veri kalitesini göstermektedir. Veri kalitesinin yüksek olduğu karelerde renklerin koyuluğu yüksektir.

Kitabın Aralık 2020’de yayımlanması planlanıyor, sonuçlar internet üzerinden de sunulacaktır

İkinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası: Dağılımlar, Bolluklar ve Değişiklikler kitabı, birçok kuş bilimci ve kuş gözlemcisi tarafından iyi bilinen bir yayıncı kurum olan Lynx Yayınları’nın (www.lynxeds.com) işbirliği ile yayımlanacaktır. Kitabın 1000 sayfa olması planlanıyor. Tür açıklamaları kitabın büyük kısmını oluşturacaktır. Her tür için mevcut en iyi bilgiler gösterilecektir. Bunlar, 50×50 km’lik kareler ölçeğinde bolluk haritaları, 10×10 km’lik kare ölçeğinde modellenmiş uygun olan haritalar ile EBBA1 ve EBBA2 arasındaki değişimleri gösteren haritalardır. Her tür için haritaların yorumlanmasını kolaylaştıracak kısa bir metin olacaktır. Avrupa’dan resimlerini veren 45 sanatçı sayesinde tür metinlerine ve haritalarına türün yüksek kaliteli çizimleri eşlik edecektir. Genel bölümlerde kullanılan yöntemlerin bir açıklaması, haritaları okumak ve yorumlamak için kılavuzlar ve kuşların dağılımındaki desenlerin genel analizi sunulacaktır. Daha sonra, bazı verilerle birlikle açık erişim de dahil olmak üzere projenin sonuçları çevrim içi olarak da sunulacaktır (https://www.ebba2.info/results/data-access-policy/).

Şekil 10. 50×50 km kare başına gözlemlenen tür sayılarının haritası. Doğu Avrupa’daki bilgilerin, kapsama yoğunluğunun düzensiz olması nedeniyle dikkatle yorumlanması gereklidir.

Ulusal atlaslar ve diğer kuş izleme girişimleri EBBA2’nin diğer sonuçlarıdır

Birkaç ülke EBBA2 ile olan sinerjiyi kullanarak Kuş Atlası çalışmasına başlamış ve bazıları kendi ulusal atlaslarını önceden yayımlamıştır. Bu atlaslar genellikle daha ayrıntılı uzamsal ölçekte çıktılar sağlar ve genellikle türlerin ulusal popülasyon büyüklüğü tahminlerini ve daha ayrıntılı diğer çıktıları içerirler. EBBA2 koordinasyon ekibi, ulusal atlaslarla ilgili bilgileri güncel tutmaya ve yayınlandıktan sonra ulusal atlasları tanıtmaya çalışmaktadır (https://www.ebba2.info/2018/12/18/swiss-breeding-bird-atlas-2013-2016/ , https://www.ebba2.info/2018/12/18/bird-atlas-of-the-netherlands/).

EBBA2’ye olan katılım, genel kuş izleme programlarına, çevrim içi veri tabanlarına ve kuş tanımlama konusunda gönüllülere verilen eğitimlerin geliştirilmesine olan ilgiyi de artırmıştır. Bu girişimler, sağladıkları yüksek kaliteli kuş gözlem verileri ile Avrupa’nın kapsanmasını geliştirebilecekleri için takdir edilmektedirler.

Şekil 11. Türkiye Üreyen Kuş Atlası Ocak 2019’da yayımlandı.

Şekil 12. Slovenya Üreyen Kuş Atlası Mart 2019’da yayımlandı.

EBBA2, birçok kişi ve kuruluşun ortak tutkusu ve çabasının bir sonucudur ve büyük ölçekli vatandaş bilimi projelerine örnek olarak verilebilir.

Böylesine büyük bir proje kendisini adamış binlerce saha çalışanı, ulusal koordinatörler, veri sağlayıcıları ile EBCC’yi destekleyen bağışçılar ve kuruluşlar olmadan hedeflerine ulaşamazdı.

Şekil 13. Çek kuş gözlemcileri Belarus’talar (© Petr Voříšek).

Tüm saha çalışanlarına büyük çabaları için teşekkür ediyoruz. Ulusal atlasların internet sitelerinde veya ulusal atlas kitaplarında ve EBBA2’nin internet sitesinin özel bir bölümü aracılığıyla katkı veren tüm saha çalışanları taktim edilecektir!

Kitabın Aralık 2020’de yayınlanması planlanıyor

Avrupa Kuş Sayımı Konseyi ve Lynx Yayınları, Avrupa’daki zorlayıcı duruma rağmen yayın tarihini korumak için ellerinden geleni yapmaktadır. Buna paralel olarak, çıktıların çevrim içi olarak kullanılabilir hale getirilmesi çalışmaları da devam etmektedir. Avrupa Kuş Sayım Komitesi (EBCC), bu atlas çalışmasının çıktılarını mümkün olduğunca doğanın korunmasında ve bilimde kullanılabilir hale getirmeyi ve kullanmayı amaçlamaktadır.

İnternet sitesinin yanı sıra sosyal ağlar (Facebook ve Twitter) aracılığıyla projenin son aşamalarından gelen haberleri takip edebilirsiniz.

Petr Voříšek, Verena Keller, Sergi Herrando

Çeviri: Lider Sinav

Kaynaklar:

Herrando, S., Keller, V., Bauer, H. G., Brotons, L., Eaton, M., Kalyakin, M., … & Ramírez, I. (2019). Using the first European Breeding Bird Atlas for science and perspectives for the new Atlas. Bird Study66(2), 149-158.

Herrando, S., Voříšek, P., & Keller, V. (2013). The methodology of the new European breeding bird atlas: finding standards across diverse situations. Bird Census News26(1-2), 6-14.

Türkiye’de Üreyen Kuş Türlerinin Atlas Karelerindeki Sayıları!

Türkiye Üreyen Kuş Atlası veri seti kuş gözlemcilerinin katkılarının yanı sıra literatürden ve veri tabanlarından alınan verilerin bir araya getirilmesi ile üretilmiş olup, türlerin dağılım ve bolluk verisini içermektedir. Bu veri temel alınarak Türkiye’deki Atlas karelerinin her birinde üreyen kuş türü sayılarının incelenmesi mümkündür. Türkiye’de düzenli olarak ürediği düşünülen 313 kuş türünün üreme durumları Atlas kareleri özelinde incelendiğinde farklar görülmektedir. Bu incelemeyi yaparken kuş gözlemcilerinin üreme koduyla eBird veri tabanına kayıt girmesini motive edici çıktılar üretmek hedeflenmiştir. Bu bağlamda, her bir Atlas karesinde kaç türün ürediği hesaplanmış, üreyen tür sayılarının gösterildiği haritalar üretilmiştir. Bu haritalar üretilirken yapılmış olan dört analiz şunlardır:

  1. Atlas karelerinde ürediği düşünülen toplam tür sayılarının hesaplanması.
  2. Atlas karelerinde olası üremesi olan türlerin sayılarının hesaplanması.
  3. Atlas karelerinde kuvvetle olası üremesi olan türlerin sayılarının hesaplanması.
  4. Atlas karelerinde kesin üremesi olan türlerin sayılarının hesaplanması.

Bugüne kadar hiç kayıt alınmamış 12 atlas karesinin dışında tüm karelerden farklı sayıda tür için kayıt alınmış olup, kuş türlerinin sayıları ve üreme durumlarına göre atlas karelerindeki sayıları verilmiştir (Şekil 1-Şekil 4).

Şekil 1. Atlas karelerinde ürediği düşünülen toplam tür sayıları.

Şekil 2. Atlas karelerinde olası üremesi olan türlerin sayıları.

Şekil 3. Atlas karelerinde kuvvetle olası üremesi olan türlerin sayıları.

Şekil 4. Atlas karelerinde üremesi kesin olan türlerin sayıları.

Bu kısa yazıda üreyen kuş türü sayılarının yanı sıra üreme durumlarına göre farklılık görülen sayı değerlerine atlas kareleri temelinde dikkat çekilmiştir. Öyle ki, Niğde-Kayseri illerinin bulunduğu bölgede ürediği düşünülen 187 kuş türünün 50×50 km karelik bir alanda bulunması, bu alandaki 143 türün ise üreme durumlarının kesin olması kuş türü zenginliğine dikkat çeken bir örnek olarak verilebilir (Şekil 1, Şekil 4). Güncel kuş gözlemi kayıtlarının alanların tanınmasına ve türlerin takibinin yapılmasına katkısı olacaktır. Kuş gözlemcilerin eBird’e üreme kodu ile kayıt girmesi sayesinde kuşların güncel üreme durumları alanlar özelinde belirlenip, gerekli olan altlık veri bir sonraki atlas çalışmasına kadar toplanabilecektir.

Size en yakın Atlas karesinde kaç türün ürediğini, bu türlerin kaçının olası, kuvvetle olası ya da kesin üreme durumunda olduğunu haritalardan inceleyebilirsiniz!

Not: Haritalar yeni sekmede açılarak tam boyutları ile görüntülenebilir. Bu haritalar fiziki ve beşeri sınırlar hakkında hiçbir ifade içermemektedir!

Yazar: Lider Sinav

Kuş Türlerinin Dağılımı Modelleniyor

Çalıbülbülü (Cercotrichas galactotes), © İbrahim Uysal

Süreli Gözlem Verileri

İkinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası (EBBA2) projesi kapsamında yapılan süreli gözlemlerin bir araya toplanması ve yönetimi başarıyla tamamlandı. EBBA2 ekibi tüm verileri belirledikleri veri formatına uygun hale getirdi. Ülke ve Avrupa koordinatörleri şüpheli ve hatalı kayıtları veri setinden çıkarmak için çalıştı ancak son kontroller hala devam ediyor. Bu kontroller tamamlanıp, Nisan 2018 içinde türlerin dağılım modellerinin yapımına başlanacak. Ekip önceki yıllarda yaptığı pilot haritalar sayesinde dağılım modellerini yaparken izleyeceği yöntemi şimdiden belirlemiş durumda.

Avrupa tamamından toplanan verinin boyutu ve sürecin nasıl ilerlediği hakkında ayrıntılı bilgiyi aşağıda bulabilirsiniz.

Aşağıda süreli gözlem verileri kullanılarak yapılmış pilot haritaları görebilirsiniz. Bu haritalar ülke koordinatörlerinin EBBA2 koordinasyon ekibine gönderdiği ham verilerden üretilmiştir.

Türlerin pilot dağılım haritaları.

Süreli Gözlem Verilerinin Elenmesi

EBBA2 koordinasyon ekibi, ülke koordinatörlerinden gelen 23 binden fazla sayıdaki 10 x 10 km kareye ait süreli gözlem verisini bir araya topladı. Bazı ülkeler çok daha yoğun süreli gözlem verisi göndermeyi başardı. Bu nedenle EBBA2 ekibi gelen süreli gözlemleri coğrafyada benzer aralıklarla dağılacak şekilde eleyerek seyreltti.

İki adımda yapılan elemeyle, her 50 x 50 km kare içinden rastgele seçilen on adet 10 × 10 km kare ve bu 10 × 10 km karelerde yapılmış beş kadar süreli gözlem belirlendi.

Eleme sonrası süreli gözlemlerin dağılımı.

Veri Seçimindeki Son Durum

Avrupa’nın %15’ini temsil eden, 17 bin adet 10 x 10 km karede yapılmış, 38 bin süreli gözlem türlerin dağılım modellerinde kullanılmak üzere seçildi.

Modellemede kullanılacak tüm gözlemler.

EBBA2 Yönetim Kurulu

Verena Keller (Chair), Ruud Foppen, Mikhail Kalyakin, Lluís Brotons, Mark Eaton, Hans-Günther Bauer, Iván Ramírez, Aleksi Lehikoinen & David Noble.

EBBA2 Koordinasyon Ekibi ve Asistanları

Sergi Herrando, Marti Franch, Marc Anton, David Martí, David Garcia, Dani Villero & Magda Pla (ICO); Petr Vorisek, Marina Kipson & Alena Klvaňová (CSO), Pietro Milanesi and Verena Keller (SOI).

EBCC’nin Konumsal Modelleme Grubu

Pietro Milanesi, Henk Sierdsema, Tomas Telensky, Alison Johnston, Jerome Guelat, Thomas Sattler, Marc Kéry, Lluís Brotons, Nicolas Titeux, Frédéric Jiguet, Christian Kampichler, Simon Gillings & Thomas Gottschalk.

Ulusal Koordinatörler ve Veri Sağlayıcıları

Taulant Bino (Albania), Clara Pladevall (Andorra), Karen Aghababyan (Armenia), Norbert Teufelbauer (Austria), Elchin Sultanov (Azerbaijan), Anastasiya Kuzmenkova & Alexander Vintchevski (Belarus), Jean-Yves Paquet & Anny Anselin (Belgium), Dražen Kotrošan & Jovica Sjeničić (Bosnia and Herzegovina), Stoycho Stoychev & Svetoslav Spasov (Bulgaria), Vlatka Dumbovic & Tibor Mikuska (Croatia), Christina Ieronymidou (Cyprus), Karel Štastný & Vladimír Bejček (Czech Republic), Charlotte Moshoj & Thomas Vikstrøm (Denmark), Uku Paal & Renno Nellis(Estonia), Aleksi Lehikoinen (Finland), Jérémy Dupuy, Bernard Deceuninck, Jean-Philippe Siblet & Frederic Jiguet (France), Guillermo Mayor & Alexander Abuladze (Georgia), Johannes Wahl & Christoph Sudfeldt (Germany), Danae Portolou (Greece), Karoly Nagy, Zsolt Nagy & Tibor Szep (Hungary), Gudmundur Gudmundsson (Iceland), Brian Caffrey, Olivia Crowe & Justin Walker (Ireland), Roberto Lardelli & Lorenzo Fornasari (Italy), Askar Isabekov & Olga Voltzit (Kazakhstan), Qenan Maxhuni (Kosovo), Andris Dekants & Ainars Aunins (Latvia), Georg Willi & Peter Knaus (Liechtenstein), Liutauras Raudonikis & Gintaras Riauba (Lithuania), Katharina Klein (Luxembourg), Metodija Velevski & Danka Uzunova (Macedonia), Nicholas Barbara (Malta), Mihailo Jovičević & Darko Saveljić (Montenegro), Kjetil Mork, Ingar Jostein Øien & Paul Shimmings (Norway), Tomasz Chodkiewicz & Tomasz Wilk (Poland), Domingos Leitao, João Rabaça & Carlos Godinho (Portugal), Vitalie Ajder, Silvia Ursul & Emanuel Baltag (Republic of Moldova), Judit Veres-Szászka & Zoltan Szabo (Romania), Olga Voltzit & Mikhail Kalyakin (Russia), Dimitrije Radisic, Draženko Rajković, Saša Rajkov, Slobodan Puzović & Milan Ružić (Serbia), Jozef Ridzoň (Slovakia), Tomaž Mihelič (Slovenia), Juan Carlos del Moral & Blas Molina (Spain), Fredrik Haas, Ake Lindstrom & Martin Green (Sweden), Hans Schmid, Peter Knaus & Samuel Wechsler (Switzerland), Chris van Turnhout, Dirk Zoetebier & Erik van Winden (The Netherlands), Kerem Boyla, Lider Sinav & Eylül Dizdaroglu (Turkey), Justin Walker, Dawn Balmer, David Noble & Simon Gillings (UK), Igor Gorban & Tatiana Kuzmenko (Ukraine), as well as international on-line portals BirdTrack, eBird, Observation.org & Ornitho, regional sources & foreign birdwatchers, with special mention to the teams leaded by Stephan Ernst (Albania), Kai Gauger (Azerbaijan) & Johannes Kamp (Kazakhstan).

Ve Avrupa genelinde gözlem yapan sayısız gözlemci ve saha çalışanları.

Kaynak: https://goo.gl/JJJTVd

Kuş Atlası İzmir Buluşması

Kuş Atlası’na Ege bölgesinden katılım büyük. Özellikle Kıyı Ege’deki karelerin hemen hepsinde arazi çalışmaları başladı ve bu yıl tamamlanması bekleniyor. Aktif kuş gözlemcilerin ve fotoğrafçıların bulunduğu İzmir’de Kuş Atlası bölge toplantılarının dördüncüsünü geçtiğimiz hafta Toplum Gönüllüleri Vakfı ev sahipliğinde gerçekleştirdik. Atlas projesi hakkında genel bilgi paylaşımı yanı sıra eBird kayıt girişi pratiği de yapıldı.

20170302_210100

Hangi kuş türlerinin nerelerde kaydedilebileceği toplantının önemli konularındandı. Bazı türler için olası yeni üreme alanları tartışıldı. 2017 bahar döneminde bu alanlardan alınacak serbest kayıtların önemine vurgu yapıldı. Toplantıda İzmir ve çevresinde üreyen kara gagalı sumru, tepeli pelikan, ada martısı gibi bilinen türlerin üreme kayıtlarından söz edildi ve bunlar gibi süreli çalışmalarda kaydedilmesi zor olan türlerin serbest kayıtlarla eBird’e girilmesi hedeflendi.

Ege bölgesinde henüz çalışılmamış karelerin rezervasyonu gündeme getirildi.

Toplantıya katılım gösteren ve katkıda bulunan tüm Atlas gönüllülerimize, Doğa Derneği ekibine, organizasyonun gerçekleşmesini sağlayan Nazlı Avcılar ve Dilara Kızıl’a teşekkür ederiz.

Not: İzmir’de üreme dönemi Mart’ın dördüncü haftası başlıyor. Bölgeyi ziyaret ettiğinizde eBird’e girdiğiniz serbest kayıtlarla siz de Atlas’a destek verebilirsiniz!

Katılımcılar:

Burçin Feran
Çağlar Güngör
Dilara Kızıl
Galip Ener
Güven Eken
Harun Orhun
Nazlı Avcılar
Özge Öykü Gül
Özlem Akın
Sezai Göksu
Soner Erdoğan
Yarkın Yaraşlı

 

Kuş Atlası Çanakkale Buluşması

WhatsApp Image 2017-02-08 at 20.03.43

Şekil 1. Ekip arazi çalışması öncesi Çanakkale merkezinde

2017 yılının bölge toplantılarının ilkini 8 Şubat günü Çanakkale’de gerçekleştirdik. Aktif bir kuş gözlem topluluğu olan Çanakkale Kuş Gözlem Topluluğu üyeleriyle bir araya geldiğimiz toplantının ev sahipliğini Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi yaptı.

Çanakkale’deki en aktif Kuş Atlası gönülümüz olan İbrahim Uysal’ın organizatörlüğünde arazi çalışması yaptık ve hemen sonrasında ÇOMÜ Biyoloji bölümü seminer salonunda Kuş Atlası’nı konuştuk.

Sabah arazi çalışmasına feribot iskelesinden başladık ve kayıtlarımızı hemen eBird’e girdik. İlk gözlem kaydımızı eBird’ün telefon uygulamasını kullanarak oluşturduk. Son güncellemelerle daha kullanışlı hale gelen eBird telefon uygulamasında üreme kodu, koordinat, sayı bilgisi girerek gözlem kaydı oluşturulabiliyor. Kuş Atlası’na bu şekilde katkıda bulunmak mümkün oluyor.

WhatsApp Image 2017-02-08 at 20.54.37

Şekil 2. eBird mobil uygulamasına kayıt girişi yaparken.

Kış Ortası Su Kuşu Sayımı yapmak üzere Suvla Gölüne doğru yola çıktık. Yol  boyunca görülen türleri kaydettik (kayıt listeleri aşağıdadır).

Gelibolu yarım adası tür zenginliği açısından oldukça zengin; burada deniz seviyesinde tarlalarda gezen kaya kartalı, adalara yakın sahillerde kışlayan ada martısı görmek oldukça kolay, gizemli deniz kuşlarından biri olan yelkovanların beslenmesine de tanık olabilirsiniz.

Toplantının Konu Başlıkları

Atlas ve Kuş Atlası nedir?

Avrupa Üreyen Kuş Atlası 2’nin içinde bir ilk olarak Türkiye Üreyen Kuş Atlası.

Türkiye Üreyen Kuş Atlası’nın yapılışındaki aşamalar:

  • Kare rezervasyonu
  • Gönüllü ve Kuş Atlası ekibinin bölge üreme takvimine bakarak arazi tarihi belirlemesi
  • Güncel metodoloji
  • eBird kayıt girişi

Çanakkale’de yapılmış Kuş Atlası çalışmaları ve katılan gönüllüler.

Tartışılan Konu Başlıkları

  • Kuş Atlası çalışmaları Çanakkale’de 2015 yılından bu yana tüm hızıyla devam ediyor. Süreli çalışmalar İbrahim Uysal organizatörlüğünde gerçekleşti. 2017 süreli çalışmaları için kus.atlasi@gmail.com adresine mail atabilir ve bölgede yapılacak süreli çalışmalara katılabilirsiniz.
  • Çanakkale’deki öncelikli atlas karelerinden Kuş Atlası projesine dahil edilmiş üreme kodlu kayıtlar var. Henüz her tür için üreme kodlu kayıt alınmış değil. Bu türler için üreme kodlu kayıtlara ihtiyaç var.
  • Öncelikli karelerde yapılmış çalışma sonuçlarına göre bazı türler için üreme durumu hala kesinleşmedi (C serisinden bir kod alınmamış, bkz: üreme kodları). Türler için alınmış en yüksek üreme kodlarını bu listelerden (35TME3, 35SNE2, 35SME2) inceleyebilir ve bu türler için daha yüksek üreme kodlu serbest kayıtlar almak için gözlem yapabilirsiniz.
  • Serbest kayıtlar öncelikli atlas karelerindeki 10×10 km karelerden toplanır. Her 10’ luk karenin adı Kuş Atlası ekibi tarafından yollanan haritalarda yazar.
  • Avenza Maps uygulaması Kuş Atlası ekibinin yolladığı öncelikli atlas karelerinden 3 adetini ücretsiz açabiliyor. Yeni haritalar yüklemek için önceki haritaları silmeniz gerekiyor.
  • Avenza Maps uygulamasını kullanan kuş gözlemci hangi 10’luk karede olduğunu ve türün bu karedeki üreme kodunu kaydeder. Avenza Maps uygulamasını buradan indirebilirsiniz.
  • eBird kullanıcısı kayıtlarını eBird’e girerken haritadan gözlem ilini seçer. Karşısına o ildeki tüm 10’luk kareler çıkacaktır. Gözlem yaptığı 10’luk kare adını seçer ve gözlemini tesadüfi gözlem olarak girer.

Toplantının Hedefi

Bölgedeki kuş gözlemcileri Kuş Atlası projesi ile tanıştırmak.

Bölgedeki gözlemcilere henüz üreme koduyla kayıt edilmemiş türleri tanıtmak.

eBird’ü tanıtmak ve eBird’e kayıt girişini yaygınlaştırmak.

WhatsApp Image 2017-02-08 at 20.54.33 (1)

Şekil 3. eBird’e serbest kayıt girişi

Katılımcılar:

Gülhan Çırnaz

Necla Çetin

Esra Barin

Mehmet Sert

Yusuf Kurt

Murat Uyman

Yakut Can Aşıkoğlu

WhatsApp Image 2017-02-08 at 20.03.43 (1)

Şekil 4. Çanakkale Kuş Gözlem topluluğu

Ünsal Önder

Murat Tosunoğlu

İbrahim Uysal

Ulvi Kerem Günay

Batuhan Yaman Yakın

Çağrı Göçek

 

Çanakkale Kuş Gözlem topluluğu üyelerine ilgileri ve katkıları için teşekkürler…

eBird kayıtlarımızı aşağıda bulabilirsiniz

  • 2017-02-08 14:30 Kemikli burnu TR-17 İncele
  • 2017-02-08 11:24 Suvla gölü deniz kıyısı TR-17 İncele
  • 2017-02-08 10:10 Suvla gölü TR-17 İncele
  • 2017-02-08 10:00 Eceabat-Suvla gölü yolu TR-17 İncele
  • 2017-02-08 08:00 Çanakkale-Eceabat feribot iskelesi TR-17 İncele