Atlasın Tarihçesi

Ulusal ölçekte bir kuş atlası fikri 1970’lerde Türkiye Ornitoloji Derneği (OST, bugünkü OSME) tarafından ortaya atıldı. Bu girişim o dönem için gerçekçi bir plandan çok, uzun vadeli bir hedefti (Kasparek 1991).

Bu hedefe ulaşmak için atılan ilk gerçek adım ise 2001 yılında DHKD tarafından atıldı. EBCC atlasla ilgili bütün dokümanları (metodoloji, arazi kayıt formları vb.) Türkçeye tercüme edildi ve Türkiye’ye uyarlandı. Yerel ölçekte 2001 yılında İstanbul, Kayseri ve Samsunda 50×50 km’lik karelerde pilot çalışmalar yapıldı. İzmir Karaburun’da 2004 yılında bir deneme daha yapıldı. Bu dört farklı şehirdeki pilot projelere devam edilemedi. O günün koşullarında bu kadar kapsamlı bir atlas çalışması için yeterli bütçe bulunamadığı gibi, var olan kuş gözlemci kapasitesi de bu çalışmayı gerçekleştirmek için yetersiz kaldı. Çalışmaya bölgesel ve Türkiye ölçeğinde devam edilemedi. Ancak oluşturulan ve hazırlanan belgeler ile edinilen tecrübe, Atlas Projesi’nin önünü açtı (Tablo 1).

İlk kapsamlı Avrupa’nın Üreyen Kuşlar Atlası, diğer adıyla Avrupa Ornitoloji Atlası 1997 yılında yayımlandı. Türkiye, Kıbrıs, Kafkaslar ve Rusya’nın büyük bölümü birinci Avrupa Üreyen Kuş Atlasına dâhil olamadı (Hagemeijer & Blair, 1997).

Birinci Avrupa Üreyen Kuş Atlasının yayımlanmasından 30 yıl sonra, Azor Adaları’ndan Rusya’ya kadar, ornitologlar ve gönüllü kuş gözlemcilerinden oluşan bir ağ kuruldu. Her bir ülkede çalışmayı organize edecek ulusal koordinatörler belirlendi ve 5 yılda, 50’den fazla ülkede, 500’den fazla üreyen kuş türünü 5000’in üzerinde 50×50 km karede belgelemek hedefiyle EBBA2 projesi başladı. Proje esnasında 2013-2017 arasında gözlem verileri toplandı. 2018-2019 yılları arasında veri analizi tamamlandı ve modelleme çalışması sonlandırıldı. 2020 yılında Avrupa Kuş Atlası kitabının hazır olması planlanmıştır.

Türkiye Üreyen Kuş Atlasının başlaması için en büyük adım, 2013 yılı Mart ayında Barselona’da gerçekleşen EBBA2 çalıştayında atıldı. EBBA2’ye katılan Kerem Ali Boyla Türkiye’deki kuş gözlemci sayısının ve KuşBank’ın veri altyapısının bu proje için yeterli olduğunu anlattı. Bunun üzerine EBCC, Türkiye’yi atlasa dâhil etmek için Türkiye Kuş Atlası Projesini desteklemeye karar verdi.

2014 yılı Mart ayında EBBA2, yıllık olağan toplantısını İstanbul’da yapma kararı aldı. Bu esnada Türkiyeli kuş gözlemcilerinin de katılımıyla Türkiye Kuş Atlası projesinin başlangıç toplantısı yapıldı. Ardından Çatalca’da yapılan pilot bir arazi çalışmasında atlas metodu uygulandı. Bu toplantının sonunda bir duyuru ile proje başlamış oldu.