Yazar arşivleri: yonetici

Kıbrıs Kış Sayımları- 2007-2016

Pek çok ülke üreme atlasının yanında bir de kışlama atlası yapıyor. Güney Kıbrıs kışlama çalışmalarının yapıldığı bölgelerden biri. Bölgede 2007’den beri düzenli olarak her yıl Ocak ve Şubat ayları boyunca kış sayımları yapılıyor. Adada düzenli olarak kışlayan 90, düzensiz olarak kışlayan 30 kuş türü var.

Kış sayımları için yaz sayımlarıyla, yani üreme dönemi sayımlarıyla aynı alanlar tercih ediliyor. Bu sayede türlerin yıllık popülasyon durumu ölçülebiliyor.

pic-5

Şekil 1. Şekil 1. Kahverengi çizgiler, yıllık kışlayan kuş sayımları için izlenen yol transektleri. Çalışma Güney Kıbrıs’ı kapsıyor, KKTC sınırındaki bölgeler bu çalışmaya dahil değil.

Çalışmada yol kenarı sayımı yöntemi kullanılıyor. Bunun temel nedeni süreyi etkin kullanmak ve kısa sürede farklı habitat tipleri arasında geçiş yapabilmek.

Kış ayları besin darlığı ve olağanüstü zorlu hava koşulları nedeniyle pek çok tür için kritik önemde. Bu zorluklar kuşların hayatta kalma oranını, fiziksel sağlığını ve göçmen türler için üreme alanlarına dönmelerini etkileyebilir.

Kıbrıs’taki sayım sonuçlarına göre analiz edilen 20 türün grafiği aşağıda.

picture4

Şekil 2. 20 türden 8’inde artış görülüyor. (y ekseni sayılan birey sayısını göstermektedir).

picture5

Şekil 3. Üç türde istatistiksel olarak azalma olduğu görülüyor (y ekseni sayılan birey sayısını göstermektedir).

picture6

Şekil 4. Dokuz türün yıllara göre popülasyon durumunda, istatistiksel olarak anlamlı bir değişim görülmüyor.

Popülasyon analizlerine göre yirmi türden on tanesi artış gösterirken, üç türde azalma olduğu, geri kalanının yıllar içinde sabit kaldığı ya da zayıf bir değişime uğradığı görülüyor.

Kaynak:

Kassinis & Mammides, Winter bird surveys in Cyprus, 2007–2016. Analysis of the population trends, Journal of the European Bird Census Council, Volume 29, p. 37-45.

İnfografikler

 

Serbest Kayıtların Önemi- 1

ekran-alintisi

Arazi çalışmaları sırasında iki önemli kayıt tutma yöntemimiz var: Sistematik kayıt ve serbest kayıt. Bu kayıtların ikisi de atlas için aynı derecede önemli. Araziye çıkmadan önce size gönderilen beklenen tür listesi, şu ana kadar gideceğiniz bölgede üreme döneminde görülmüş türlerin listesidir. Ancak bunların pek çoğunun üreme kodu mevcut değildir. Atlasın temel amacı, “güncel” üreme kayıtları almaktır. Bu yüzden atlas arazilerinde sizin göreceğiniz her tür ve bu tür için alacağınız üreme kodu çok önemlidir.

Sistematik gözlemler sırasında bir alanda bulunan en yaygın türleri tanımlar ve kaydederiz. Ancak  bir 50×50 kilometre kare içinde birbirinden farklı bir çok habitat (yaşam alanı) bulunabilir. Bu habitatların bir çoğunun ziyaret edilmesi daha zordur ya da bunlar görece daha az bulunan alanlardır. Bu tip alanları kullanan kuş  türleri sistematik gözlemlerde çok daha az kaydedilmekte ya da hiç kaydedilmemektedir. Bu türleri kaydedebilmek için serbest kayıtlar alırız ve atlas verisi olarak kullanırız. Bazen de yaygın olduğu halde sistematik kayıtlara girmemiş türler olur. Bunun sebebi, bu türlerin yaşam alanlarının sistematik çalışmada ziyaret edilmemiş olmasıdır. Böyle yaygın türlerin çalışılan 50×50 kilometre kare içinde gizli kalmaması için serbest kayıtlar alırız (Örneğin göl türleri serbest çalışmada çok daha kolay bulunabilir!).

Serbest kayıtları Atlas arazi çalışması sırasında 15’er dakikalık kısa gözlemler şeklinde yapabilirsiniz. Gittiğiniz bir noktada 15 dakika boyunca bekleyerek birçok tür için üreme kodlu kayıt alabilirsiniz. Bu gözlemleri arabadan inmeden de yapabilirsiniz. Hangi 10×10 kilometre kare içinde bulunduğunuzun, tarihin ve türün kaydını “üreme kodu alarak” tutmanız yeterli olacaktır.

Bu gözlemlerinizi doğrudan eBird telefon uygulamasından girebileceğiniz gibi, serbest kayıt formlarına da yazabilirsiniz.

Gözlem Kayıtlarınızı kus.atlasi@gmail.com  ile paylaşmayı unutmayın!

eBird telefon uygulamasını indirmek için: https://play.google.com/store/apps/details?id=edu.cornell.birds.ebird&hl=tr

Kayıt formlarının nasıl doldurulacağını görmek için: https://goo.gl/XhztN3

Serbest Kayıt Formu için: https://goo.gl/YoikSp

 

Çekirdek Ekip

Türkiye Üreyen Kuş Atlası, 2. Avrupa Üreyen Kuş Atlası‘nın bir parçasıdır. Projenin çalışanları, Türkiye’nin üreyen kuş envanterini çıkarmak  amacıyla bir araya gelen gönüllü kuş gözlemcileridir.

Her kesimden ve yaştan insanın yapabileceği kuş gözlemciliği son yıllarda sadece bir hobi olmaktan çıkıp herkesin bilimsel veri toplamasına izin verecek şekilde gelişmiştir. Vatandaş bilimi, yani kamunun bilim insanlarıyla işbirliği yaparak bilimsel araştırmaya dahil olması özellikle kuş gözlemcileri arasında çok yaygındır ve bilimsel çalışmaların önemli bir parçası haline gelmiştir. Tüm dünyada vatandaş bilimiyle üretilen veri ve oluşturulan koruma stratejileri bu yöntemin ne kadar verimli olduğunu göstermektedir.

Üreyen Kuş Atlası çalışması Türkiye’de vatandaş biliminin en iyi örneklerinden biridir. 2. Avrupa Üreyen Kuş Atlasının bir parçası olan ve 2014 yılında başlayan çalışma Türkiye’de üreyen kuş türlerine dair bilgi toplayarak bu türlerin dağılım haritalarını oluşturmayı hedeflemektedir.

Kuş Atlası Projesinin arkasında küçük bir çekirdek ekip mevcut. Bu ekip Kerem Ali Boyla, Dilek Eylül Dizdaroğlu ve Lider Sinav’dan oluşuyor. Kuş Atlası Projesi WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı) altında yürütülüyor. Projenin destekçisiyse Avrupa Kuş Sayım Konseyi (EBCC).

muhteşem üçlü
Dilek Eylül Dizdaroğlu, Kerem Ali Boyla ve Lider Sinav

EBCC hakkında daha fazla bilgi için: www.ebcc.info

WWF-Türkiye hakkında daha fazla bilgi için: www.wwf.org.tr

Atlas’ın eksik türü: Duvar tırmaşıkkuşu (Tichodroma muraria)

Duvar tırmaşıkkuşu Türkiye’de düşük yoğunlukta gözlenen yerli bir türdür ve kısmi göçmendir. Akdeniz, İç Anadolu’ ve Karadeniz kıyılarında daha çok yerli olarak bulunur; Doğu anadolu’da nadirdir. Üreme döneminde genellikle 2000-3200 metre yüksekliğindeki sarp kayalıklarda ve vadilerde görülür ama yine üreme döneminde Toroslarda 2300-3900 m arasında ve Türkiye’nin kuzeydoğusunda 1000 m kadar alçak bir rakımda da kaydedilmiştir. Kışın deniz seviyesine yakın sayılabilecek alçak rakımlara göçer.

Üreme döneminde genellikle 2400-3900 metre arasında sarp kayalıkların, vadilerin ve uçurumların bulunduğu yüksek dağlık alanlarda bulunur. Yuvasını kayalıkların arasındaki deliklere ve çatlaklara yapar. Yuvasını bina duvarlarına yaptığı da bilinemktedir ancak Türkiye’de böyle bir kayıt yoktur. Türkiye’deki duvar tırmaşıkkuşlarının yuva büyüklüğü ve bıraktığı yumurta sayısı bilinmemektedir. Diğer bölgelerde yuva materyali olarak yosun, ot, kök, yün, kıl ve kuş tüyü kullanır. Kuluçkadaki yumurta sayısı 3 ile 5 arasındadır.Duvar tırmaşıkkuşları böcek, larva, yumurta, örümcek ve diğer omurgasızlarla beslenir.

Videoda yuvaya yemek taşıyan (üreme kodu C14) duvar tırmaşıkkuşunu tipik üreme habitatında izleyebilirsiniz.

Kısa mesafe göçmeni olan ve yükseltiye bağlı göç eden bu tür için dünyadaki başlıca tehditler dağlık alanların imara açılması (Löhrl and Wilson 2015) ve kaya tırmanışı gibi hobi amaçlı insan faaliyetleridir. Küresel kırmızı listede tür Aslari Endişe (LC) kategorisindedir ancak Polonya’da Kritik Tehlikede (CE), Lihtenştayn’da Hassas (VU), Slovakya’da Tehdide Açık (NT)’tır.

duvar-yayilis

Duvar tırmaşıkkuşları geniş dağılım alanları sebebiyle küresel ölçekte Asgari Endişe (LC) kategorisindedir.

Kaynak:

Kirwan, Guy, et al. The birds of Turkey. Bloomsbury Publishing, 2010.

http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/wallcreeper-tichodroma-muraria/refs

Fotoğraf: Hüseyin Meşe

Sıcak geçen kışlar: Yerli kuşların sayısı artıyor mu?

Dağbülbülü, Sürmeli çalıkuşu ve kızılgerdanların popülasyonu üst üste ılıman geçen iki kışın ardından en yüksek sayıya ulaştı.

Dağbülbülü, Sürmeli çalıkuşu ve kızılgerdanların popülasyonu üst üste ılıman geçen iki kışın ardından en yüksek sayıya ulaştı.

Az yağışlı ve ılıman geçen kışlar yerli kuşların hayatta kalma şansını artırıyor. İsviçre Ornitoloji Enstitüsü tarafından yayımlanan ‘İsviçre’de kuşların Durumu. 2016 [The State of Birds. 2016]’ raporuna göre bu durumdan kısa mesafe göçmenleri de olumlu etkileniyor. İsvçire’nin yaygın kuş izleme çalışması 2014 ve 2015 kışında 14 kuş türünde artış gözlendiğini ortaya koydu. Yeşil ağaçkakan, alakarga, büyük baştankara, çam baştankarası, sıvacı, çalıkuşu, şakrak ve çaprazgaga bunlardan bazıları. Çitkuşu, kızılgerdan, karatavuk, sürmeli çalıkuşu ve dağbülbülünün ise 1999’dan bu yana İsviçre’deki en yüksek popülasyonu 2014 ve 2015 kışında kaydedildi.

Ilıman geçen kışların Türkiye’deki yerli kuş popülasyonlarını nasıl etkilediğini anlamak için elimizdeki veriler henüz çok az. Ancak yaygın türlerin bölgesel popülasyonlarını takip etmek elimizde. Gözlemlerimiz sırasında kaydedeceğimiz sayı bilgisi gelecekte yapılacak çalışmalar için çok değerli olabilir.

İsviçre’nin üreyen kuşlarının popülasyon durumuyla ilgili ayrıntılı bilgiye bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

Kaynak:

Rapor, ‘The State of Birds in Switzerland. 2016’, Swiss Ornithological Institute.

 

Karabatak (Phalacrocorax carbo) ve Tepeli Karabatak (Phalacrocorax aristotelis)

Tepeli karabatak (Phalacrocorax aristotelis) Türkiye’de en erken üremeye başlayan türlerdendir. Karadeniz, Ege ve Akdeniz kıyılarında genellikle karabatak (Phalacrocorax carbo) ve gümüş martılarla (Larus michahellis) karışık kolonilerin içinde yaşar. Kayalıklardan meydana gelen adaları, deniz inlerini ve sarp kayalıkları tercih eder.  Birds of Turkey’e göre türün doğrulanmış 12 üreme alanından en önemlileri Şile Adaları (175 çift), Ayvalık Adaları (100-150 çift), Foça Adaları (59 çift), Ildır Adaları (84 çift) ve Ordu, Akkuş Adaları’dır (90 çift). İstanbul’da Şile Adaları’ndaki büyük koloniler haricinde Haydarpaşa mendirekleri ve Ağva Kilimli Koyu’nda daha küçük koloniler halinde ürediği bilinmektedir. İstanbul Haydarpaşa Mendirekleri’nde 2005 yılından itibaren yuvalamaya başlamıştır. 2006’da 3 çift, 2007’de 10 çift, üremiştir. Bugün alanda yaklaşık 100 çift tepeli karabatak üremektedir. Tepeli karabataklar karabataklara göre su yüzeyine daha yakın mesafede uçar ve karabataklar içinde sadece denizde görülen tek türdür.

image_resize

Fotoğraf: Münevver Ulusoy

Genellikle kıyıya yakın kıraç ya da çok seyrek bitki örtüsü barındıran adalarda, denizin içindeki dik kayalıklarda ve anakaradaki sarp kayalıklarda genellikle koloni halinde ürer. Kuluçkadaki yumurta sayısı 2 ile 5 arasındadır.

Fotoğraf: Alihan Vergiliel

Fotoğraf: Alihan Vergiliel

Türkiye’nin üreyen yerli kuşlarından olan karabataklar da (Phalacrocorax carbo) üreme giysilerine bürünmeye başladı. Üreme döneminin erken evrelerinde karabatakların karın kısımda büyük beyaz benekler oluşur. Bu benekler Haziran ayı dolaylarında, yine erkenden kaybolur.

Fotoğraf: http://www.audubon.org/field-guide/bird/great-cormorant

Fotoğraf: http://www.audubon.org/field-guide/bird/great-cormorant

Karabataklar 20 ile 2000 arasında bireyden meydana gelebilen koloniler halinde ürerler. Bu koloniler bazen yalnızca karabataklardan meydana gelirken bazen gri balıkçıl (Ardea cinera) ve küçük ak balıkçıl (Egretta garzetta) ile karışık halde olabilir. Bir karabatak çiftinin tepeli pelikanlarla (Pelecanus crispus) birlikte yerde ürediği bile görülmüştür (Dil Gölü, 2004). Karabataklar yuvalarını adalarda ve iç sularda (ya da yakınlarında) bazen kısmen sular altında kalmış ağaçlara, sarp kayalıklara, açık denizlerdeki adalara ve sazlıklara yapar. Karabataklar genellikle 3 ile 5 arası yumurta bırakır ve kuluçka süresi 28-31 gündür. Her iki cinsiyet de kuluçkaya yatar.

Kaynak:

Kirwan, Guy, et al. The birds of Turkey. Bloomsbury Publishing, 2010.

Bacak, E., Özkoç, Ö.Ü., Bilgin, S., Beşkardeş, V., İstanbul Kuşları, Mart, 2015. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, 1. Bölge Müdürlüğü.

http://www.audubon.org/field-guide/bird/great-cormorant

Çobanaldatan (Caprimulgus europaeus)

Bir gece kuşu olan çobanaldatan (Caprimulgus europaeus), atlas çalışmasında görülmesi en zor türlerden biri. eBird kayıtlarına göre çobanaldatanın Türkiye’deki atlas karelerinin 66’sında görülmesi bekleniyor (50×50 km’lik kareler). 2015-2016 yıllarında yapılan süreli Atlas çalışmalarında çobanaldatanın görüldüğü karelerin beklendiği karelere oranı ise %3. Yani şu ana kadar sadece 3 karede üreme koduyla kaydedilmiş.

image_resize

Çobanaldatan oldukça yaygın ve geniş yayılış gösteren bir yaz ziyaretçisidir. Güneydoğu Anadolu dışında ülkenin pek çok yerinde ürer. Üreme döneminde genellikle en az 2300 m’ye kadar olan kuru çalılıklarda ya da açık ağaçlık alanlarda kaydedilir. Geçit sırasında daha yaygın görülür. Mayıs ortasından Eylül sonlarına kadar kuzeyde, Ekim sonlarına kadar güneyde görülür.

Yuva yapmak için kuru ve çıplak zeminlere gereksinim duyar. Seyrek ağaçların olduğu ya da olmadığı kuru çalılıklarda, yaprak döken ya da iğne yapraklı ağaçların bulunduğu açık ağaçlık alanlarda, özellikle ağaçlık alanların kenar bölgelerinde ve ağaçlara yakın açık alanlarda, çalıların bulunduğu kıyı kumullarında, kayalıkların bulunduğu derelerde yuva yapar. Toroslarda 2300 metreye kadar çıkar.

Çobanaldatanı görmek zor, duymak daha kolaydır. Ötüşü uzaktan duyulabilen aralıksız bir hırıltıdır. Gün batımından 45-60 dakika sonra duyulmaya başlar. Çobanaldatanın sesini buradan dinleyebilirsiniz:

Çobanaldatan için girilmiş eBird kayıtlarını bağlantıdan inceleyebilirsiniz. Haritayı büyüttüğünüzde kayıtların kimin tarafından ve hangi tarihlerde girildiğini görebilirsiniz (Ayrıca bkz. eBird’de Bir Türün Dağılım Haritası Nasıl Bulunur?)

cobanaldatan-harita

Kaynak:

Kirwan, Guy, et al. The birds of Turkey. Bloomsbury Publishing, 2010.

Heinzel, H., R. Fitter, and J. Parslow. “Türkiye ve Avrupa’nın kuşları.” Doğal Hayatı Koruma Derneği Yayınları, İstanbul (1995).

Fotoğraf: Zafer Kurnuç

Grafikler

eBird Kayıt Girişi

Eğer henüz bir eKuşbank veya eBird hesabınız yoksa açmak için bu bağlantıyı kullanabilirsiniz.

eKuşbank’a Atlas Verilerini Yükleme

1. Bireysel hesabınızla e-Kuşbank’a giriş yapın (giriş sayfasına erişim için tıklayın) ve ana sayfadaki benim sayfam (My eBird) seçeneğine gelin.

2. Açılan sayfada gözlem girişi’ne tıklayın ve gözlem noktasının koordinatlarını girin.
e-Kusbank’a kayıt girişi için UTM kordinatları ondalık formata (Decimal Degrees) dönüştürülmüş olmalı. Bağlantıyı kullanarak bu işlemi yapabilirsiniz ya da arazi çalışmaları sırasında başlama ve bitiş koordinatlarınızın hem UTM hem Lon, Lat (ondalık) formatını kaydedebilirsiniz. Böylece eKuşbank’a kayıt girerken dönüştürme yapmanıza gerek kalmayacaktır. Bağlantıda UTM koordinatını oluşturan değerlerin (6 haneli sayı, 7 haneli sayı, dilim numarası ve sayısı) ayrı ayrı girileceği kutucuklar var. Kaydı 10×10 km2 için girecekseniz, 6 ve 7 haneli sayıların son 4 basamağını dönüştürücüde ”5” olarak girin (bkz: Şekil 1). Bu sayede yer işaretini 10×10 km2 ‘nin tam ortasına koymuş olacaksınız. Bulduğunuz değeri eKuşbank’ta ‘’Enlem ve Boylam Bilgisiyle Bul’’ seçeneğindeki kutulara yükleyin.
1×1 km2  için kayıt girerken, kare içinde yürüyüşe başladığınız UTM koordinatını ondalık koordinata dönüştürün ve kaydedin. Bir sonraki sayfaya devam ettiğinizde harita üzerindeki yer işaretini göreceksiniz. Arazideki konumunuzu buradan doğrulayabilirsiniz. Yürüyüşü bitirdiğiniz noktanın koordinatını notlar kısmına yazın. (bkz: Şekil 1).

3. “Alan İsmi Gir” kutucuğuna “ATLAS KARESİ” yazın, ardından 10×10 km2’ye ait kare kodunu ve bu kareye ait birlik kare adını girin. (örnek: Atlas Karesi 36SUK22-13, buradaki ”22” ellilik karenin içinde bulunan onluk karenin adıdır ve ”13” bu onluğun içindeki birliğin adıdır). Bu 10×10 km kare adının ve 1×1 km kare adının nasıl oluşturulduğunu bağlantıdan kontrol edebilirsiniz.

4. “Tarih ve Gözlem Bilgileri” kısmına gözlem yaptığınız tarihi girin. Eğer yaptığımız gözlem 1×1 km2 içinde 1 saatlik veya 1 km kare içindeki yürüyüş sırasında yapılan sistematik gözlemse, “Seyyar” faaliyetini seçin. Süre kısmına arazide yürüyüşe harcadığınız zamanı girmelisiniz. Eğer gözleminize ara verdiyseniz, toplam yürüyüş süresini girdikten sonra sistematik gözleme hangi saatler arasında ara verdiğinizi notlar kısmına ekleyin. Faaliyeti rastlantısal gözlemler oluşturuyorsa, yani gözlemi kare içindeki sistematik çalışmanızın dışında kalan zamanda ya da mekanda yaptıysanız “Tesadüfi” seçeneğini seçin.

5. Gözleminizle ilgili faydalı olacağını düşündüğünüz her türlü bilgiyi en alttaki notlar kutusuna ekleyebilirsiniz.

6. “Ne Gördün veya Duydun” kısmına gördüğünüz türleri ekleyip tür listenizi oluşturun. Eklediğiniz türler için sayı belirtin (10’dan azsa). On ve üzeri birey sayısı için 10 değerini girin.  Herhangi bir sayı değeriniz yoksa büyük harfle‘’X’’ yazarak kutuyu doldurun.

7. Tür adının sağında yer alan ‘’Ayrıntıları Gir’’ sekmesine tıklayın ve burada ‘’Üreme Kodları’’ sekmesinden türe ait üreme kodunu seçin. Belirtmek istediğiniz başka ayrıntılar varsa onları da girebileceğinizi dikkate alın (bkz: Yaş ve Cinsiyet, Petrole Bulanmış Kuşlar, Medya, Ayrıntılar).

8. 1×1 km karede tanımladığınız tüm kuş türlerini girdikten sonra “Evet”i işaretleyin ve “Tamam”a tıklayın.

eKuşbank’a kayıt girişiniz tamamlandı!

Untitled-1

eKuşbank’a Veri İşlenmesi

Atlas çalışmasında bir günlük arazi çalışmanız sonunda girmeniz gereken veriler şunlardır:
1. (…) kodlu 1’lik karedeki sistematik gözlemler
2. (…) kodlu 1’lik karedeki sistematik gözlemler
3. (…) kodlu 1’lik karedeki sistematik gözlemler
4. (…) kodlu 1’lik karedeki sistematik gözlemler
5. 10’luk kare içinde yapılan serbest gözlemler
– sistematik gözlemlerde çıkmayan diğer türlerin kayıtlarını içerir
– bir saatlik sürenin öncesinde veya sonrasında kaydedilen türleri içerir
6. 10’luk kare içinde ürediği düşünülen türlerin sayı tahminleri (10’a kadar sayı belirtilir, 10’dan fazlaysa >10 şeklinde kaydedilir).