Türkiye’nin Üreyen Atlası Devam Ediyor!

Türkiye’nin üreyen kuşlarının atlası, 450’den fazla kuş gözlemcisinin KuşBank ve eBird sistemlerine girdiği veriler derlenerek 2018 yılında yayımlandı. Çalışmada 316 üreyen tür, 50×50 kilometrelik standart ızgara kareler kullanılarak haritalandı ve Türkiye’deki kuş yayılışının kapsamlı bir fotoğrafı çekildi.

Atlas’ın belki de en değerli yanı, tam da o anın fotoğrafını çekmiş olması: Gelecekte yapılacak çalışmalar bu temel veriyle karşılaştırılarak her türün yayılışındaki değişimler somut biçimde belgelenebilecek. Bu motivasyonla İkinci Kuş Atlası için kolları sıvadık ve 2021–2025 yılları arasındaki beş yıllık veri setini analiz ettik.

2018’den Sonra Ne Oldu?

2019–2025 yılları arasında yüzlerce gözlemci üreme verisi girmeye devam etti ve sonuçlar oldukça umut verici.

İyi Haber: Türkiye’nin Eksik Kareleri Dolmaya Başladı

Türkiye’yi adım adım gezen gözlemciler sayesinde, 2018 atlasında veri eksikliği nedeniyle işaretlenemeyen kareler artık tamamlanıyor. Birkaç örnek:

Kara Başlı Çinte 312 kareden 323’e ulaştı.
Tarla Çintesi 329 kareden 335’e çıktı.
Kiraz Kuşu 263 kareden 280’e yükseldi.

Eski Atlas Kareleri Teyit Ediliyor

Yeni veriler yalnızca haritayı genişletmiyor; bilinen üreme alanlarının hâlâ aktif olup olmadığını da ortaya koyuyor. Bu alanları kayıt altına almak büyük önem taşıyor; zira belgelenmiş üreme kareleri her an yok olabilir.

Tespit edilmesi görece kolay türlerde teyit oranları oldukça yüksek: Kır Kırlangıcı‘nda %84, Serçe‘de %87, Gümüş Martı‘da ise %96. Ancak daha az göze çarpan türlerde tablo farklılaşıyor. Ağaçkakanlarda mevcut karelerin yalnızca üçte biri onaylanabilmiş durumda; bu grup için daha hedefli bir gözlem çabası gerekiyor.

Dikkat Çeken Eksikler

Bazı türlerin durumu ise endişe verici. Bozkır Kartalı yalnızca 5 kareden biliniyordu ve bu karelerden hiçbiri henüz onaylanabilmiş değil. Kara Sumru ve Bozkır Delicesi de benzer bir tabloda: Yakın dönemde bu türlerle ilgili saha çalışmaları yapılmış olmasına karşın üreme kodu girilmemiş olması dikkat çekiyor.

Üreme kodu girme alışkanlığı, bir kaydı sıradan bir gözlemden atlas verisine dönüştürür. Küçük bir adım, büyük bir fark.

Çalışmalar Sürüyor

Atlas analizleri bu yıl da devam ediyor. Her yeni kayıt, Türkiye’nin kuş yayılış haritasına eklenen küçük ama değerli bir parça. Siz de üreme sezonu boyunca gözlem yapıyorsanız, üreme kodunu eklemeyi unutmayın — her kare önemli.

İkinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası tamamlanmak üzere!

İkinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası’nın (EBBA2) Aralık 2020’de kitap olarak yayımlanması planlanıyor. Kitap yayımlandıktan daha sonra projenin çıktıları çevrim içi olarak da sunulacaktır. Yaklaşık 120 bin saha çalışanının yardımıyla, muhtemelen Avrupa’daki en büyük vatandaş bilimi projesi olarak tüm bölgenin % 96’sını kapsamaktadır. Avrupa’daki yerli ve yabancı 596 kuş türünün üreme dönemi dağılımı ve bollukları hakkında güncel bilgiler sağlayacaktır. Birinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası için 1980’lerde toplanan veriler ile karşılaştırıldığında, Avrupa’da üreyen kuşların dağılımlarında belirgin değişiklikler görülmektedir. İkinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası projesinin verileri ve çıktıları, değişimlerin itici güçlerinin anlaşılması için gelecekte yapılacak olan araştırmalarda, doğanın korunmasında ve gerekli politikaların belirlenmesinde temel olacaktır.

Avrupa Kuş Sayım Komitesi (EBCC) on yıl önce yeni bir üreyen kuş atlası organize etme kararı aldı

Avrupa’daki ornitologların ilk kolektif çalışması olan Birinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası’nın çıktıları araştırmalarda ve doğanın korunmasında yaygın olarak kullanılmıştır (Herrando ve ark., 2019). Yayımlandığı 1997 yılından bu yana, Avrupa’nın arazi örtüsü ve iklimindeki değişimler kuşların dağılımını ve bolluğunu etkilemiştir. Bu durum, Avrupa Kuş Sayım Komitesi’nin (EBCC, www.ebcc.info) 2010 yılında İspanya, Caceres’te düzenlediği konferansta ikinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası’nı (EBBA2) organize etme kararını almasındaki gerekçelerden biridir. Avrupa Kuş Sayım Komitesi (EBCC) çok geçmeden iletişim ağını şimdiye kadar kıta ölçeğinde yapılmış en büyük vatandaş bilimi projesi olarak düşünülmesi gereken bu proje için planlamaya ve seferber etmeye başlamıştır. Avrupa Kuş Sayım Komitesi (EBCC) koordinasyon rolünü yeni Atlas yönetim kuruluna devretti ve gündelik çalışmalar, İsviçre Ornitoloji Enstitüsü (SOI, www.vogelwarte.ch), Katalan Ornitoloji Enstitüsü (ICO, www.ornitologia.org/ca/) ve Çek Ornitoloji Derneği (CSO, www.birdlife.cz) uzmanlarından oluşan koordinasyon ekibine devredilmiştir. Projeye başka birçok kişi ve kuruluş da katkıda bulunmuştur (www.ebba2.info).

Binlerce saha çalışanı 2013-2017 yılları arasında Avrupa genelinde veri topladı

Bu proje, geniş mekansal ölçeği ve ülkelerin yaklaşımlarındaki çeşitlilik nedeniyle zorlayıcıydı. İkinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası (EBBA2), Rusya ve Kazakistan’ın Avrupa bölümünü, tüm Türkiye’yi, Kıbrıs’ı, Atlantik ve Kuzey Kutbu Okyanusu ile Akdeniz’deki takımadalar dahil olmak üzere tüm Avrupa’yı kapsamaktadır. Ulusal koordinatörler ağına danışarak, standart olsa da basit bir metodoloji geliştirilmiştir (Herrando ve ark., 2013). Saha çalışanları, ulusal koordinatörlerin rehberliğinde, 50×50 km’lik karelerden oluşan bir ızgarada türlerin varlıkları ve üreme durumları hakkında veri toplamıştır. Toplam alanın %96’sını oluşturan 5110 adet 50×50 km’lik kare incelenmiştir. Yetkin ornitologlar (kuş bilimci) ve kuş gözlemcileri tarafından yer, tarih ve üreme durumu (atlas üreme kodu) hakkında bilgiler de dahil olmak üzere üreyen kuşlara yönelik yapılan her kuş gözlemi yararlı olmuş ve sonuçlara katkıda bulunmuştur. Ayrıca saha çalışanları, belirli bir zaman diliminde gözlemlenen türlerin tam listesini oluşturmak amacıyla daha sistematik araştırmalar da gerçekleştirmiştir. Yaklaşık 120 bin saha çalışanı türlerin varlıkları ve atlas üreme kodları ile ilgili verilere katkıda bulunurken, 35 bin kadarı sistematik süreli tür araştırması yapmıştır. Çevrim içi veri tabanları aracılığıyla toplanan veriler de yararlı olmuştur (bkz. www.eurobirdportal.org).

Şekil 1. Sırbistan ve Bosna-Hersek gibi bazı ülkelerde yöntem uygulamalarının yapıldığı alan eğitimleri genellikle EBCC uzmanlarının aktif katılımıyla düzenlenmiştir (© Petr Voříšek ve Verena Keller).

Şekil 2. Sırbistan ve Bosna-Hersek gibi bazı ülkelerde yöntem uygulamalarının yapıldığı alan eğitimleri genellikle EBCC uzmanlarının aktif katılımıyla düzenlenmiştir (© Petr Voříšek ve Verena Keller).

Çevrim içi araçlar, ulusal veri kümelerinin toplanmasına ve kontrol edilmesine yardımcı oldu

Veri tabanındaki son veri setinde 5110 adet 50×50 km’lik kareden yaklaşık 600 türe ait 500 bin veriden oluşan 48 ulusal veri kümesinin toplanması sadece çok sayıda kayıttan dolayı bir zorluk teşkil etmemektedir. Örneğin, iki veya daha fazla ülkenin sınırı boyunca yer alan karelerden elde edilen bilgiler, nihai bolluk değerlerinin ayarlanmasını gerektirmiştir. Ayrıca, genel olarak veri kalitesini kontrol etmek veya tür listelerini standartlaştırmak karmaşık bir iştir. Bu zor iş, ICO’da (Katalan Ornitoloji Enstitüsü) geliştirilen ve koordinasyon ekibinin verileri çevrim içi bir şekilde ulusal koordinatörler ve tür uzmanlarıyla paylaşmasına izin veren çevrim içi araçlar sayesinde daha kolay olmuştur.

Şekil 3. EBBA2’nin kapsamı: EBBA2 alanının büyük çoğunluğu saha çalışması kapsamındadır. Kapsanmayan veya yetersiz kapsanan 50×50 km’lik kareler genellikle uzak bölgelerdeki veya başka nedenlerle erişimin zor olduğu alanlardaki karelerdir.

İletişimimiz e-postalar, internet sitesi, sosyal medya, toplantılar ve çalıştaylar aracılığıyla sürdürüldü

Böylesine karmaşık bir projede iletişim halinde olmak başarının anahtarıdır. EBBA2 koordinasyon ekibi en başından beri e-posta yoluyla ulusal koordinatörleri bilgilendirmek için elinden geleni yapmıştır. Özel bir internet sitesi olan www.ebba2.info 2014 yılında kurulmuştur. Aynı zamanda daha geniş kitlelerin Facebook ve Twitter üzerinden de bilgilendirilmesine başlanmıştır. Ulusal koordinatörler ile koordinasyon ekibi arasındaki çok sayıda ikili temas, yöntem, verinin toplanması ve dağıtımı ile ilgili sorunların çözülmesine yardımcı olmuştur. Her ne kadar çevrim içi iletişim yararlıysa da yüz yüze temasa gerek duyulmuştur.

Şekil 4. Çalıştaylar ve toplantılar sadece EBCC konferanslarında değil, aynı zamanda gerçek veriler üzerinde birlikte çalıştığımız özel toplantılar olarak düzenlenmiştir. Bu, MAVA Vakfı tarafından desteklenen, Aralık 2019’da Hırvatistan’da düzenlenen son atölye çalışmasından bir karedir (© Petr Voříšek).

Saha çalışması bazı alanlarda zorluydu, ancak EBBA2 kapsamı başlangıçtaki beklentileri aştı

Avrupa’da altyapısı (örnek: yollar) daha az gelişmiş ve erişimin zor olduğu alanlar vardır. Kara mayınları veya devam eden çatışmalar, diğer alanları ziyaret etmeyi imkansız hale getirir veya en azından saha çalışmasını beklenenden daha zor hale getirir. Birçok zorlu koşula rağmen, ulusal koordinatörlerin ve saha çalışanlarının muazzam çabaları sayesinde, 50×50 km karelik alanların sadece % 4’ü hiç ziyaret edilmeden kalmıştır. Bazı alanlardaki açıkça görülen boşluklar ve düşük kapsama yoğunluğu sonuçlar yorumlanırken dikkate alınmalıdır.

Şekil 5. Belarus’taki ulaşılması zor sulak alanlarla kaplı geniş arazi (© Petr Voříšek).

EBBA2’yi dış finansmanlar olmadan gerçekleştiremezdik. Büyük bağışlar ve birçok küçük bağış atlasın gerçekleşmesine yardımcı oldu

Kuş atlaslarındaki saha çalışmaları genellikle gönüllü kuş gözlemcilerinin çabalarına dayanmasına rağmen, atlas çalışması tamamen ücretsiz değildir ve finansmana ihtiyaç duymaktadır. Birçok ulusal atlas, para toplayabilmiş ve EBBA2 koordinasyon ekibinden daha fazla yardıma ihtiyaç duymamıştır. Diğer ülkelerde ise fon kaynakları ya çok sınırlıydı ya da hiç yoktu. Özellikle EBBA2’nin Avrupa’nın doğu ve güney bölgelerinde gerçekleştirilmesine önemli ölçüde yardımcı olan MAVA Vakfı’ndan destek almaktan mutluluk duyulmuştur. Diğer bağışçılar da yardımcı olmuştur. Kitapta ve EEBA2’nin internet sitesinde tüm isimler taktim edilecektir. Birçok bağışçı da tür sponsorluğu programı ile katkıda bulunmuştur. 100 bin Euro’dan fazla para toplayan proje halen devam etmektedir ve herkes yardım etmeye teşvik edilmektedir. Resimlerinin satışından elde ettikleri gelirleri paylaşan sanatçılar sayesinde daha fazla fon elde edilmiştir (https://www.ebba2.info/support-ebba2-2/illustrations-for-ebba2/). Arazi çalışmaları, veri toplama ve metinlerin yazımı tamamlanmıştır. Ancak, kitabın mümkün olduğunca çok okuyucu tarafından erişilebilir hale getirilmesi için finansman gerekecektir. Sonuçları çevrim içi olarak sunmak için daha fazla kapasiteye ihtiyaç duyulmaktadır.

Avrupa’da üreyen 596 tür tespit edili

Atlas, 2013-2017 yılları arasında EBBA2 bölgesinde 539 yerli kuş türünün ürediğini ortaya çıkarmıştır. Bazı türler yaygındır ve neredeyse tüm 50×50 km’lik karelerde bulunurlar. Avrupa’da sadece sınırlı sayıda alanda bulunan diğer türlere ise az sayıda karede rastlanır. Türlerin % 50’sinden fazlası, incelenen tüm karelerin % 10’undan daha azında tespit edilmiştir. Ayrıca, Avrupa’da yerli olmayan 57 türün üremesi de EBBA2’de belgelenmiştir.

Şekil 6. Avrupa’da 50×50 km’lik kareler temel alınarak oluşturulan Çulhakuşunun (Remiz pendulinus) bolluk haritasının örneği.

Şekil 7. Avrupa genelinde 50×50 km’lik karelerde bulunan yabancı türlerin sayılarını gösteren harita.

İlk kez, model sonuçlarının haritaları türlerin bulunma olasılıklarını kıta genelinde göstermektedir

Avrupa’da ilk kez, EBBA2’nin sistematik süreli çalışma verileri kullanılarak 10×10 km’lik kareler ölçeğinde dağılımı modellenmiş olan üreyen kuşların haritaları üretilmiştir. Mevcut veriler 224 tür için güvenilir haritaların üretilmesini sağlamıştır. Modellerin haritaları, özellikle bilinen ve yaygın türlerin çekirdek popülasyonlarının bulunduğu alanları gösterdiği için katma değer sağlar.

Şekil 8. Çulhakuşunun (Remiz pendulinus) 10×10 km’lik karelerde bulunma olasılığını gösteren model haritası.

İkinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası (EBBA2) ile Birinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası (EBBA1) arasındaki karşılaştırma Avrupa’da üreyen kuşların dağılımındaki değişiklikleri göstermektedir

Karşılaştırma yapmak mümkün olduğunda EBBA2 de değişim haritaları sunacaktır. EBBA1 ve EBBA2’de üretilen haritalar bu iki proje arasındaki dönemde meydana gelen tür dağılımlarında ki değişimi göstermektedir. Sadece her iki atlasta yeterli şekilde kapsanan alanlar karşılaştırılabilir. Bununla birlikte, haritalar son 30 yıl içinde Avrupa Avifaunası’ndaki değişiklikler hakkında mükemmel bir fikir vermektedir. Dağılımlarını çeşitli yönlerde değiştiren türler olmasına rağmen, kuzey yönünde bir genişlemenin sıklıkla tespit edilen bir eğilim olduğu görülmektedir. EBBA2 çıktılarında Avrupa’daki pek çok yerli olmayan türün sayısındaki artış da tespit edildi. Desenlerin ve türlerin dağılımındaki değişikliklerin genel sonuçlarının bulunduğu bir kitabın yanı sıra bilimsel bir makalenin de yayımlanması planlanmaktadır.

Şekil 9. Çulhakuşunun (Remiz pendulinus) EBBA1 ve EBBA2 arasındaki dönemde dağılımındaki değişikliklerin haritası. Turuncu kareler – türün dağılımındaki kayıplar, mavi kareler – türün görüldüğü yeni alanlar, gri kareler – türün dağılımında değişiklik olmayan alanlardır. Renklerin yoğunluğu veri kalitesini göstermektedir. Veri kalitesinin yüksek olduğu karelerde renklerin koyuluğu yüksektir.

Kitabın Aralık 2020’de yayımlanması planlanıyor, sonuçlar internet üzerinden de sunulacaktır

İkinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası: Dağılımlar, Bolluklar ve Değişiklikler kitabı, birçok kuş bilimci ve kuş gözlemcisi tarafından iyi bilinen bir yayıncı kurum olan Lynx Yayınları’nın (www.lynxeds.com) işbirliği ile yayımlanacaktır. Kitabın 1000 sayfa olması planlanıyor. Tür açıklamaları kitabın büyük kısmını oluşturacaktır. Her tür için mevcut en iyi bilgiler gösterilecektir. Bunlar, 50×50 km’lik kareler ölçeğinde bolluk haritaları, 10×10 km’lik kare ölçeğinde modellenmiş uygun olan haritalar ile EBBA1 ve EBBA2 arasındaki değişimleri gösteren haritalardır. Her tür için haritaların yorumlanmasını kolaylaştıracak kısa bir metin olacaktır. Avrupa’dan resimlerini veren 45 sanatçı sayesinde tür metinlerine ve haritalarına türün yüksek kaliteli çizimleri eşlik edecektir. Genel bölümlerde kullanılan yöntemlerin bir açıklaması, haritaları okumak ve yorumlamak için kılavuzlar ve kuşların dağılımındaki desenlerin genel analizi sunulacaktır. Daha sonra, bazı verilerle birlikle açık erişim de dahil olmak üzere projenin sonuçları çevrim içi olarak da sunulacaktır (https://www.ebba2.info/results/data-access-policy/).

Şekil 10. 50×50 km kare başına gözlemlenen tür sayılarının haritası. Doğu Avrupa’daki bilgilerin, kapsama yoğunluğunun düzensiz olması nedeniyle dikkatle yorumlanması gereklidir.

Ulusal atlaslar ve diğer kuş izleme girişimleri EBBA2’nin diğer sonuçlarıdır

Birkaç ülke EBBA2 ile olan sinerjiyi kullanarak Kuş Atlası çalışmasına başlamış ve bazıları kendi ulusal atlaslarını önceden yayımlamıştır. Bu atlaslar genellikle daha ayrıntılı uzamsal ölçekte çıktılar sağlar ve genellikle türlerin ulusal popülasyon büyüklüğü tahminlerini ve daha ayrıntılı diğer çıktıları içerirler. EBBA2 koordinasyon ekibi, ulusal atlaslarla ilgili bilgileri güncel tutmaya ve yayınlandıktan sonra ulusal atlasları tanıtmaya çalışmaktadır (https://www.ebba2.info/2018/12/18/swiss-breeding-bird-atlas-2013-2016/ , https://www.ebba2.info/2018/12/18/bird-atlas-of-the-netherlands/).

EBBA2’ye olan katılım, genel kuş izleme programlarına, çevrim içi veri tabanlarına ve kuş tanımlama konusunda gönüllülere verilen eğitimlerin geliştirilmesine olan ilgiyi de artırmıştır. Bu girişimler, sağladıkları yüksek kaliteli kuş gözlem verileri ile Avrupa’nın kapsanmasını geliştirebilecekleri için takdir edilmektedirler.

Şekil 11. Türkiye Üreyen Kuş Atlası Ocak 2019’da yayımlandı.

Şekil 12. Slovenya Üreyen Kuş Atlası Mart 2019’da yayımlandı.

EBBA2, birçok kişi ve kuruluşun ortak tutkusu ve çabasının bir sonucudur ve büyük ölçekli vatandaş bilimi projelerine örnek olarak verilebilir.

Böylesine büyük bir proje kendisini adamış binlerce saha çalışanı, ulusal koordinatörler, veri sağlayıcıları ile EBCC’yi destekleyen bağışçılar ve kuruluşlar olmadan hedeflerine ulaşamazdı.

Şekil 13. Çek kuş gözlemcileri Belarus’talar (© Petr Voříšek).

Tüm saha çalışanlarına büyük çabaları için teşekkür ediyoruz. Ulusal atlasların internet sitelerinde veya ulusal atlas kitaplarında ve EBBA2’nin internet sitesinin özel bir bölümü aracılığıyla katkı veren tüm saha çalışanları taktim edilecektir!

Kitabın Aralık 2020’de yayınlanması planlanıyor

Avrupa Kuş Sayımı Konseyi ve Lynx Yayınları, Avrupa’daki zorlayıcı duruma rağmen yayın tarihini korumak için ellerinden geleni yapmaktadır. Buna paralel olarak, çıktıların çevrim içi olarak kullanılabilir hale getirilmesi çalışmaları da devam etmektedir. Avrupa Kuş Sayım Komitesi (EBCC), bu atlas çalışmasının çıktılarını mümkün olduğunca doğanın korunmasında ve bilimde kullanılabilir hale getirmeyi ve kullanmayı amaçlamaktadır.

İnternet sitesinin yanı sıra sosyal ağlar (Facebook ve Twitter) aracılığıyla projenin son aşamalarından gelen haberleri takip edebilirsiniz.

Petr Voříšek, Verena Keller, Sergi Herrando

Çeviri: Lider Sinav

Kaynaklar:

Herrando, S., Keller, V., Bauer, H. G., Brotons, L., Eaton, M., Kalyakin, M., … & Ramírez, I. (2019). Using the first European Breeding Bird Atlas for science and perspectives for the new Atlas. Bird Study, 66(2), 149-158.

Herrando, S., Voříšek, P., & Keller, V. (2013). The methodology of the new European breeding bird atlas: finding standards across diverse situations. Bird Census News, 26(1-2), 6-14.

eBird Kayıt Girişi

eBird (eKuşBank) hesabı açtınız ve gözlem girişi hakkında sorularınız mı var? Bu kılavuzu sizler için hazırladık. eBird hesabınıza bilgisayarınızdan gözlem girmek için kılavuzdaki adımları takip edebilirsiniz.

Kuş Türlerinin Dağılımı Modelleniyor

Çalıbülbülü (Cercotrichas galactotes), © İbrahim Uysal

Süreli Gözlem Verileri

İkinci Avrupa Üreyen Kuş Atlası (EBBA2) projesi kapsamında yapılan süreli gözlemlerin bir araya toplanması ve yönetimi başarıyla tamamlandı. EBBA2 ekibi tüm verileri belirledikleri veri formatına uygun hale getirdi. Ülke ve Avrupa koordinatörleri şüpheli ve hatalı kayıtları veri setinden çıkarmak için çalıştı ancak son kontroller hala devam ediyor. Bu kontroller tamamlanıp, Nisan 2018 içinde türlerin dağılım modellerinin yapımına başlanacak. Ekip önceki yıllarda yaptığı pilot haritalar sayesinde dağılım modellerini yaparken izleyeceği yöntemi şimdiden belirlemiş durumda.

Avrupa tamamından toplanan verinin boyutu ve sürecin nasıl ilerlediği hakkında ayrıntılı bilgiyi aşağıda bulabilirsiniz.

Aşağıda süreli gözlem verileri kullanılarak yapılmış pilot haritaları görebilirsiniz. Bu haritalar ülke koordinatörlerinin EBBA2 koordinasyon ekibine gönderdiği ham verilerden üretilmiştir.

Türlerin pilot dağılım haritaları.

Süreli Gözlem Verilerinin Elenmesi

EBBA2 koordinasyon ekibi, ülke koordinatörlerinden gelen 23 binden fazla sayıdaki 10 x 10 km kareye ait süreli gözlem verisini bir araya topladı. Bazı ülkeler çok daha yoğun süreli gözlem verisi göndermeyi başardı. Bu nedenle EBBA2 ekibi gelen süreli gözlemleri coğrafyada benzer aralıklarla dağılacak şekilde eleyerek seyreltti.

İki adımda yapılan elemeyle, her 50 x 50 km kare içinden rastgele seçilen on adet 10 × 10 km kare ve bu 10 × 10 km karelerde yapılmış beş kadar süreli gözlem belirlendi.

Eleme sonrası süreli gözlemlerin dağılımı.

Veri Seçimindeki Son Durum

Avrupa’nın %15’ini temsil eden, 17 bin adet 10 x 10 km karede yapılmış, 38 bin süreli gözlem türlerin dağılım modellerinde kullanılmak üzere seçildi.

Modellemede kullanılacak tüm gözlemler.

EBBA2 Yönetim Kurulu

Verena Keller (Chair), Ruud Foppen, Mikhail Kalyakin, Lluís Brotons, Mark Eaton, Hans-Günther Bauer, Iván Ramírez, Aleksi Lehikoinen & David Noble.

EBBA2 Koordinasyon Ekibi ve Asistanları

Sergi Herrando, Marti Franch, Marc Anton, David Martí, David Garcia, Dani Villero & Magda Pla (ICO); Petr Vorisek, Marina Kipson & Alena Klvaňová (CSO), Pietro Milanesi and Verena Keller (SOI).

EBCC’nin Konumsal Modelleme Grubu

Pietro Milanesi, Henk Sierdsema, Tomas Telensky, Alison Johnston, Jerome Guelat, Thomas Sattler, Marc Kéry, Lluís Brotons, Nicolas Titeux, Frédéric Jiguet, Christian Kampichler, Simon Gillings & Thomas Gottschalk.

Ulusal Koordinatörler ve Veri Sağlayıcıları

Taulant Bino (Albania), Clara Pladevall (Andorra), Karen Aghababyan (Armenia), Norbert Teufelbauer (Austria), Elchin Sultanov (Azerbaijan), Anastasiya Kuzmenkova & Alexander Vintchevski (Belarus), Jean-Yves Paquet & Anny Anselin (Belgium), Dražen Kotrošan & Jovica Sjeničić (Bosnia and Herzegovina), Stoycho Stoychev & Svetoslav Spasov (Bulgaria), Vlatka Dumbovic & Tibor Mikuska (Croatia), Christina Ieronymidou (Cyprus), Karel Štastný & Vladimír Bejček (Czech Republic), Charlotte Moshoj & Thomas Vikstrøm (Denmark), Uku Paal & Renno Nellis(Estonia), Aleksi Lehikoinen (Finland), Jérémy Dupuy, Bernard Deceuninck, Jean-Philippe Siblet & Frederic Jiguet (France), Guillermo Mayor & Alexander Abuladze (Georgia), Johannes Wahl & Christoph Sudfeldt (Germany), Danae Portolou (Greece), Karoly Nagy, Zsolt Nagy & Tibor Szep (Hungary), Gudmundur Gudmundsson (Iceland), Brian Caffrey, Olivia Crowe & Justin Walker (Ireland), Roberto Lardelli & Lorenzo Fornasari (Italy), Askar Isabekov & Olga Voltzit (Kazakhstan), Qenan Maxhuni (Kosovo), Andris Dekants & Ainars Aunins (Latvia), Georg Willi & Peter Knaus (Liechtenstein), Liutauras Raudonikis & Gintaras Riauba (Lithuania), Katharina Klein (Luxembourg), Metodija Velevski & Danka Uzunova (Macedonia), Nicholas Barbara (Malta), Mihailo Jovičević & Darko Saveljić (Montenegro), Kjetil Mork, Ingar Jostein Øien & Paul Shimmings (Norway), Tomasz Chodkiewicz & Tomasz Wilk (Poland), Domingos Leitao, João Rabaça & Carlos Godinho (Portugal), Vitalie Ajder, Silvia Ursul & Emanuel Baltag (Republic of Moldova), Judit Veres-Szászka & Zoltan Szabo (Romania), Olga Voltzit & Mikhail Kalyakin (Russia), Dimitrije Radisic, Draženko Rajković, Saša Rajkov, Slobodan Puzović & Milan Ružić (Serbia), Jozef Ridzoň (Slovakia), Tomaž Mihelič (Slovenia), Juan Carlos del Moral & Blas Molina (Spain), Fredrik Haas, Ake Lindstrom & Martin Green (Sweden), Hans Schmid, Peter Knaus & Samuel Wechsler (Switzerland), Chris van Turnhout, Dirk Zoetebier & Erik van Winden (The Netherlands), Kerem Boyla, Lider Sinav & Eylül Dizdaroglu (Turkey), Justin Walker, Dawn Balmer, David Noble & Simon Gillings (UK), Igor Gorban & Tatiana Kuzmenko (Ukraine), as well as international on-line portals BirdTrack, eBird, Observation.org & Ornitho, regional sources & foreign birdwatchers, with special mention to the teams leaded by Stephan Ernst (Albania), Kai Gauger (Azerbaijan) & Johannes Kamp (Kazakhstan).

Ve Avrupa genelinde gözlem yapan sayısız gözlemci ve saha çalışanları.

Kaynak: https://goo.gl/JJJTVd

Türkiye’nin Kuş Atlası hazır!

Bugün 319 türün dağılım haritaları tamamlanmış ve internet üzerinde yayımlanmış durumda: kustr.org/kusatlasi/atlas-haritalari/

Kuş Atlası ekibi, 2014 yılından itibaren 150’den fazla kuş gözlemcisini koordine ederek Türkiye’nin dört bir köşesinden gözlem verileri topladılar. Bu gözlemlerin üzerine 2000 yılından itibaren Kuşbank veri tabanına girilen 50.000 kayıt ve onlarca akademisyen ve sivil toplum kuruluşu tarafından yapılmış atlas araştırmaların verileri eklendi. Geçen yıl Kasım ayında oluşturulan taslak haritalar 3 ay boyunca uzmanlarca incelendiler.

Önümüzdeki dönemlerde kuşlarının nüfus tahmin çalışmasını tamamlayarak atlas dahil edecek ve 319 türün haritalarını içeren raporumuzu yayımlayacağız. Bu çalışma ile Türkiye’deki tüm yaşam alanlarının %84’ü kapsama alınmış oldu. Eksik atlas karelerinin tamamlamak için lütfen üreme koduyla gözlem girmeye devam edelim.

Kuş Atlası ekibini oluşturan Kerem Ali Boyla, Lider Sınav ve Eylül Dizdaroğlu olarak, projeye katkı veren kuş gözlemcileri, kuş uzmanları, biliminsanları, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları, projede çalışan uzmanlar Dilek Şahin, Süleyman Ekşioğlu ve projeyi mali, kurumsal ve veritabanı desteği veren Avrupa Kuş Sayım Konseyi (EBCC), WWF-Türkiye ve Cornell Ornitoloji Laboratuvarı’na binlerce teşekkür ederiz.

Kuş Atlasından Yeni Yıl Mesajı

Değerli Kuş Atlası Dostları,

Bir yılın daha sonuna gelirken, size Kuş Atlası ve dolayısıyla Türkiye ornitolojisi açısından bu çok değerli yılda yapılan çalışmaları ve kazanımları derleyip aktarmak istiyoruz.

2014 yılında başladığımız, daha geniş katılıma da 2015 yılında kavuştuğumuz Atlas Projesi’nin sonuna yaklaşıyoruz. Bu projenin başarılı olmasının tek nedeni, gönüllü kuş gözlemcilerinin zaman ve imkanlarını, bu proje doğrultusunda gidilmemiş alanlara doğru yönlendirmeleri oldu. Yüzlerce kuş gözlemcisi üreme döneminde, son derece özverili ve metodik çalışarak Kuş Atlası’nı oluşturacak verileri oluşturmamıza yardım ettiler. Bu bağlamda her türlü katkı veren herkese bir teşekkür borçluyuz.

Türkiye kuşlar açısından şüphesiz çok zengin, ancak diğer yandan bir o da büyük bir ülke. Ülkemizdeki 375 kareyi tamamlanın gerçekçi olmadığını bildiğimiz için karelerin sadece yarısını tamamlamaya çalıştık. 4 yılda gerçekleştirilen binlerce saat gözleme rağmen, ülkenin karelerinin yaklaşık 120 tanesini tamamlayabildik. Bu aşamada daha önce yapılmış bölgesel atlas çalışmaları yardımımıza koştu. Anadolu Diyagonali ile Akdeniz ve Konya bölgesinde yapılan atlaslar (DKM), Kuş araştırma raporları (DAD), Güneydoğu Anadolu Atlası (DHKD) ve yine bölgesel ölçekteki Akdeniz Atlası (DKM&WWF), Yıldız Dağları Biyosfer Rezerv Projesi, Erciyes Atlası, Palas Tuzla Gölü Atlası, Karaburun Atlası’nı ana veri tabanımıza aktardığımızda belirli bölgelerdeki eksikliği büyük ölçüde gidermiş olduk.

Atlas projesi başlayana kadar üreme kodu kavramı kuş gözlemcileri arasında çok bilinen bir konu değildi. eKuşbank’ta kaydedilmiş binlerce gözlem, üreme kodu bulunmasa da, atlas açısından son derece değerli olabilirdi. Ekibimizin her tür için oluşturduğu mevsimsel fenoloji tabloları sayesinde bu verileri güvenli şekilde kullanmanın yöntemini geliştirdik ve 100.000 satır gözlemi ana veritabanımıza dahil ettik.

Kuş Atlası kuş gözlemcilerini ve araştırmacılarını bir araya getiren kolektif bir çalışma modeli oluşturdu. Bağlantıya geçtiğimiz onlarca akademisyen bizlerle değerli verilerini paylaştı. Bu şekilde sadece vatandaş bilimi değil, STK’lar ve akademinin katılımı ile arzu ettiğimiz ortak çalışma platformunu oluşturmuş olduk. Yılın son aylarında tüm bu verileri işlemek için çok ciddi mesai harcadık. 200.000 satır gözlem verisini işlediğimizde yaklaşık 40.000 satırlık devasa bir bilgi kaynağını oluşturduk, hala da üzerinde çalışıyoruz. Sanırım koca ülkede sadece 10-15 kare dışında tüm karelerin tamamlanmış olduğunu söyleyebileceğiz.

Peki önümüzdeki dönemde çalışmalar nasıl devam edecek? Veri toplama büyük ölçüde tamamlanmış olsa bile 2018 yılında http://mapviewer.ebba2.info/atlas/turkey sitesinde paylaşılan haritalardaki eksik kareleri ziyaret etmeye çalışacağız. Projemizi hem teknik, hem mali olarak destekleyen Avrupa Kuş Atlası Projesi kapsamında, veri analizi ve modelleme çalışmaları devam edecek ve 2020 yılında Türkiye’nin de dahil olduğu büyük Avrupa Atlası kitabı yayımlanacak.

Biz de bu 4 yıllık proje dahilinde geliştirdiğimiz kapasiteyi ve birikimi yaşatmak adına, halihazırda atlas için çalışan uzmanlar ve akademisyenlerden oluşan bir “Çalışma Grubu”nun kurulması fikrini geliştirdik. Bu sayede atlas bünyesinde gelişen kapasite, iletişim ağı ve bilgi akışını koruyarak, tüm kuş gözlemcileri ve fotoğrafçıları bir araya getirmeye devam edeceğiz. Atlas projesi kapsamında gerçekleştirdiğimiz çalışmaları ve kazanılan tecrübeleri, önümüzdeki aylarda WWF-Türkiye’nin katkılarıyla basılacak bir final raporu ile paylaşacağız.

Lütfen eKuşbank’a kodlu ve kodsuz (üreme dönemi dışındaki) kayıtlarınızı girmeye devam edin. Artık girilen her kaydın, kuşların ve yaşadıkları doğal alanların korunması için en etkili şekilde kullanılabileceğinden şüpheniz kalmasın.

Herkese mutlu, sağlıklı, esenlik dolu ve bol kuşlu bir 2018 dileriz,

Kuş Atlası Projesi adına,
Kerem Ali Boyla

Kuş Atlası Trakuş Samsun Kızılırmak Etkinliğindeydi

Geçtiğimiz haftasonu Samsun Kızılırmak Deltası’nda gerçekleştirilen Trakuş etkinliğine Kuş Atlası olarak biz de katıldık. Türkiye’nin dört bir yanından kuş fotoğrafçılarının bir araya geldiği etkinlikte katılımcılar fotoğraf çekmek için deltaya gelmiş olsa da, organizasyon boyunca ön plana çıkan konular fotoğrafçılığın kuşları ve popülasyonları takip etmekte ne kadar önemli olduğuna bir kez daha dikkat çekti.

Cuma akşamı Kuş Atlası ekibi olarak projenin sonuçlarını anlatan bir sunum yaptık. Sunumun sonlarında Trakuş yönetiminden Özmen Yeltekin de, fotoğrafçı gözüyle Kuş Atlası’ndan ve fotoğrafçıların Atlasa nasıl katkı koyabileceğinden söz etti. Trakuşçuların Atlası takip ettiğini görmek bizim için çok sevindirici oldu. Etkinlik arasında yaptığımız sohbetlerde pek çok kuş fotoğrafçısı Atlasa nasıl destek olabileceğini sordu. Fotoğraf çekerken gözlem listesi tutmak ve mümkünse bunları fotoğraflarıyla eBird’e kaydetmek, Atlasa katkı vermenin en kolay yolu. Kuşlara karşı paylaşılan bu ortak heyecan, Atlasın devamını sağlayabilmek adına umut verici.

Etkinlikte Kuş Atlası gönüllülerinin bir kısmıyla da görüşme ve hep beraber gözlem yapıp fotoğraf çekme şansımız oldu. Bizi bu güzel etkinlikte ağırladıkları için tüm Trakuş ekibine teşekkürler!

Kuş Atlası Uzman Çalışmaları: İstanbul Buluşması

Kuş Atlası’nın sürekli güncellenmekte olan pilot haritaları üstünde yaptığımız çalışmalar devam ediyor. Üç yıllık arazi döneminin bitmesi ve proje ekibinin verileri geçmişteki eBird kayıtları ve üreme çalışmalarıyla birleştirmesinin ardından Türkiye’de üreyen kuş türlerinin ilk dağılım haritaları ortaya çıkmıştı. Ekip, bu haritalardaki eksikleri gidermek için kuş gözlemcileri ve ornitologlardan destek almaya devam ediyor.

18 Kasım 2017 Cumartesi günü İstanbul’da gerçekleştirdiğimiz çalışmaya Murat Biricik, İhsan Eroğlu, Cemil Gezgin ve Ömer Necipoğlu katıldı. Her bir türün haritasını kontrol ettiler, ürediğini bildikleri noktalarda bir tür haritada görünmüyorsa, kayıtlarını bizle paylaşarak bu üreme alanlarının haritaya yansımasını sağladılar. İstanbul buluşması için bize kapılarını açan Yuva Derneği’ne ve Erdem Vardar’a teşekkür ediyoruz.

Bütün kuş gözlemcileri atlasa aynı yöntemle katkıda bulunabilir. Tek yapmanız gereken bağlantıdaki haritaları incelemek, eksikleri belirlemek ve kayıtlarınızı Atlas ekibiyle paylaşmak. Atlas ekibine kus.atlasi@gmail.com adresinden ulaşabilirsiniz.

Dağılım Haritalarında İlginç Sonuçlar: Turaç, Maskeli Örümcekkuşu, Büyük Kızkuşu, Tepeli Karabatak

Kuş Atlası’nın en önemli amaçlarından biri, türlerin dağılımındaki değişimleri ortaya koymaktı. Ortaya çıkan pilot haritalar şimdiden bazı çarpıcı değişimleri ortaya koydu. İşte birkaç örnek:

Turacın eskiden Göksu Deltası’na kadar geldiği biliniyordu, şu an ise daha batıya doğru yayılmış durumda. Şimdi turacı Antalya Havalimanında bile gözlemek mümkün! (Referans, Oğuz Eldeklioğlu, Özlem Saygın).

Maskeli örümcekkuşunun eskiden Akdeniz ve Ege dışında lokal olarak Ankara’da ürediği biliniyordu. Kuş Atlası çalışmasının sonuçları ise türün tüm Anadolu’da ürediğini ortaya koydu. Maskeli örümcekkuşu yayılmaya mı başladı? (Referans: Roselaar, 1995)*

Büyük kızkuşu eskiden yalnızca Cizre’de ürüyordu. Kuş Atlası türün bütün Güneydoğu Anadolu’ya yayıldığını gösteriyor; başarılı bir tür!

Tepeli karabatak Kuş Atlası haritalarında eksik kalmış. Nerede Güney Ege kayıtları?

Kaynaklar:

Roselaar, C. S. 1995. Taxonomy, morphology, and distribution of the songbirds of Turkey: an atlas of biodiversity of Turkish passerine birds. Pica Press, Mountfield, Sussex, U.K.

http://ebird.org/content/ebird/?lang=tr

Kuş Atlası Uzman Çalışmaları Başladı

Türkiye Üreyen Kuş Atlası’nın üç yıllık arazi döneminin bitmesinin ardından proje ekibi toplanan verileri derleyerek, bunları geçmişteki eBird kayıtları ve üreme çalışmalarıyla birleştirdi. Bu çalışmanın sonucunda kuş atlası pilot haritaları meydana geldi. Bu haritalardaki hataları ayıklamak ve eksikleri gidermek için Kuş Atlası, uzman kuş gözlemcileri ve ornitologlardan destek alıyor. Süleyman Ekşioğlu ve Doğa Araştırmaları Derneği’nden Cenk Polat’la yaptığımız çalışmaların ardından geçtiğimiz haftasonu Nizamettin Yavuz, Kiraz Erciyas Yavuz, Ömer Döndüren ve Ortaç Onmuş’la Ankara’da bir araya geldik. Her bir türü tek tek inceleyip, türlerin görünmediği atlas karelerini kendi kayıtlarına dayanarak bir bir doldurdular. Elbette bir Cumartesi günü buna yetmedi. Kendileri atlas için bu kareleri doldurmaya devam ediyor!

Siz de pilot haritaları bağlantıdan inceleyerek karelerde eksik gördüğünüz türleri kus.atlasi@gmail.com’a bildirebilirsiniz.